Choroby zwyrodnieniowe – objawy, przyczyny i jak spowolnić rozwój zmian

Czym są choroby zwyrodnieniowe? 

Choroby zwyrodnieniowe polegają na stopniowym uszkadzaniu struktur stawowych – przede wszystkim chrząstki stawowej. W zdrowym stawie chrząstka działa tak, jak amortyzator i pozwala na płynne ruchy. Kiedy dochodzi do jej zużycia albo uszkodzenia, powierzchnie stawowe zaczynają ocierać się o siebie, co prowadzi do bólu stawów, sztywności i ograniczenia ruchomości. 

Proces zwyrodnieniowy zwykle rozwija się powoli i może nasilać się wraz z upływem czasu. 

Jakie stawy najczęściej są obejmowane przez zmiany zwyrodnieniowe? 

Zmiany mogą dotyczyć różnych części ciała, ale najczęściej zwyrodnienia dotyczą: 

•    Kolan
•    Bioder
•    Kręgosłupa
•    Dłoni
•    Barków
•    Stawów stóp

Duże stawy narażone na przeciążenia są szczególnie podatne na rozwój zwyrodnienia. 

Najczęstsze objawy chorób zwyrodnieniowych 

Objawy zwyrodnienia rozwijają się stopniowo i początkowo mogą pojawiać się jedynie po większym wysiłku. Najczęściej jednak doświadcza się takich objawów jak: 

•    Bóle stawów
•    Sztywność po odpoczynku
•    Ograniczenie ruchomości 
•    Uczucie „trzeszczenia” w stawach 
•    Obrzęki 
•    Osłabienia siły mięśniowej 
•    Bóle, które nasilają się podczas ruchu 
•    Trudności z chodzeniem lub schylaniem się 

W bardziej zaawansowanych przypadkach dolegliwości mogą utrzymywać się nie tylko podczas ruchu, ale również w trakcie spoczynku 

Skąd biorą się zmiany zwyrodnieniowe? 

Rozwój chorób zwyrodnieniowych jest zazwyczaj związany z wieloma czynnikami jednocześnie. Nie jest tak, że jest tego jedna przyczyna. Ryzyko mogą zwiększać takie czynniki jak: 

•    Wiek
•    Nadwaga i otyłość
•    Przeciążenia stawów
•    Intensywny wysiłek fizyczny 
•    Wcześniejsze urazy 
•    Wady postawy 
•    Predyspozycje genetyczne 
•    Osłabienie mięśni stabilizujących stawy 

Duże znaczenie ma również codzienny styl życia oraz sposób, w jaki obciążamy organizm. 

Choroby zwyrodnieniowe a wiek

Wraz z wiekiem chrząstka stawowa naturalnie traci część swoich właściwości regeneracyjnych. Nie oznacza to jednak, że każda osoba starsza musi mieć zaawansowane zwyrodnienia. 

Są pewne czynności, które można zastosować, aby spowolnić tracenie właściwości regeneracyjnych np. aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz odpowiednia profilaktyka. 

Jak diagnozuje się choroby zwyrodnieniowe? 

Diagnostyką zajmują się najczęściej lekarze tacy jak ortopeda, reumatolog lub fizjoterapeuta we współpracy z lekarzem. Podstawą jest wywiad medyczny oraz badanie ruchomości stawów, ale aby oszacować dokładne zmiany, to konieczne jest zastosowanie dodatkowej diagnostyki w postaci: 

•    RTG
•    Rezonansu magnetycznego 
•    USG 
•    Tomografii komputerowej 
•    Badań laboratoryjnych 

Ważne jest również wykluczenie innych, potencjalnych chorób, które do zwyrodnienia mogą prowadzić. Badania pomagają też ocenić stopień zmian i dobrać odpowiednie leczenie. 

Jak wygląda leczenie? 

U każdego leczenie może wyglądać inaczej. Leczenie ma przede wszystkim zmniejszać ból, poprawiać sprawność i spowalniać rozwój zmian. Najczęściej w leczeniu stosuje się takie rozwiązania jak m.in. fizjoterapia czy terapia manualna. Ale oprócz tego zaleca się pacjentom również: 

•    Ćwiczenia wzmacniające 
•    Redukcję masy ciała 
•    Leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne 
•    Zabiegi rehabilitacyjne 
•    Iniekcje dostawowe 
•    Leczenie operacyjne w zaawansowanych przypadkach 

Bardzo ważnym elementem terapii jest regularny ruch dostosowany do możliwości pacjenta. 

Czy ruch pomaga przy zwyrodnieniach? 

Tak, odpowiednio dobrana aktywność fizyczna zwykle pomaga zmniejszyć ból oraz poprawić funkcjonowanie stanów. Całkowite unikanie ruchu może prowadzić do dalszego osłabienia mięśni oraz pogorszenia sprawności. Kluczowe jest jednak dostosowanie rodzaju aktywności do swojego stanu zdrowia, żeby sobie nie zaszkodzić. 

Jakie ćwiczenia przy zwyrodnieniach? 

Najczęstsze ćwiczenia, które zaleca się w przypadku zwyrodnień stawów, to między innymi: 

•    Spacery
•    Pływanie
•    Ćwiczenia w wodzie 
•    Jazda na rowerze 
•    Ćwiczenia wzmacniające mięśnie 
•    Rozciąganie 
•    Trening stabilizacji

Program ćwiczeń najczęściej ustala fizjoterapeuta i trzeba się stosować do przekazanych przez niego zaleceń. 

Jakie znaczenie ma dieta? 

Masa ciała ma ogromny wpływ na to, w jaki sposób będą sobie radziły przez całe nasze życie – im mniejsza masa ciała, tym mniejsze obciążenie stawów – szczególnie kolan oraz bioder. Nawet niewielka redukcja wagi może znacznie mniejszyć dolegliwości bólowe. 

Znaczenie ma również dieta, która wspiera ogólny stan zdrowia oraz ograniczająca przewlekły stan zapalny organizmu. 

Kiedy może być konieczna operacja? 

Leczenie operacyjne jest również jedną z opcji, które są sposobem na zwyrodnienie stawów. Rozważa się takie rozwiązanie, kiedy ból jest bardzo nasilony, a ruchomość stawów jest znacznie ograniczona. Można również zdecydować o operacji w przypadku, kiedy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, a zwyrodnienie znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie. 

W niektórych przypadkach może być konieczne wszczepienie endoprotezy. 

Podsumowanie 

Choroby zwyrodnieniowe to częsta przyczyna bólu i ograniczenia ruchomości stawów. Choć zmiany zwykle rozwijają się stopniowo, odpowiednia diagnostyka i leczenie mogą skutecznie spowolnić postęp choroby oraz poprawić jakość życia.

Kluczowe znaczenie mają regularny ruch, fizjoterapia i świadome dbanie o układ ruchu. Długotrwały ból stawów nie powinien być ignorowany – szczególnie jeśli zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Bibliografia 

American College of Rheumatology, Osteoarthritis Guidelines.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Osteoarthritis management guidelines.
Hunter D.J., Bierma-Zeinstra S., Osteoarthritis, The Lancet, 2019.
Arthritis Foundation, Osteoarthritis resources.
Polskie Towarzystwo Reumatologiczne, materiały edukacyjne.