Rwa kulszowa. Objawy, ile trwa i co przy niej pomaga?

Co to jest rwa kulszowa? 

Nerw kulszowy to największy nerw w organizmie człowieka. Powstaje z korzeni nerwowych, które wychodzą z dolnego odcinka kręgosłupa, a następnie biegnie przez pośladek i tylną część kończyny dolnej. 
Rwa kulszowa pojawia się wtedy, kiedy ten właśnie nerw jest podrażniony – a dokładniej, kiedy dochodzi do podrażnienia lub ucisku jednego z korzeni nerwowych. Z tego powodu dolegliwości nie ograniczają się zazwyczaj do samych pleców, ale mogą rozlewać się na inne części ciała, na przykład uda, łydki, a nawet stopy.

Jakie są objawy rwy kulszowej? 

Najbardziej charakterystycznym objawem tego, że mamy problem z rwą kulszową, jest ból promieniujący wzdłuż jednej kończyny dolnej. Jego charakter jest różny – czasem ból jest tępy, a kiedy indziej powoduje kłucie lub pieczenie. Czasem jest też również bardzo dokuczliwy rodzaj bólu, który przypomina porażenie prądem. 

Rwa kulszowa może więc powodować: 

•    Ból dolnej części pleców 
•    Ból pośladka
•    Promieniowanie bólu do uda, łydki lub stopy 
•    Pieczenie lub kłucie w nodze
•    Mrowienie i drętwienie
•    Zaburzenia czucia
•    Osłabienie siły mięśniowej kończyny 

Dolegliwości znacznie częściej występują tylko po jednej stronie ciała. U części pacjentów ból nogi jest znacznie silniejszy niż ból samego kręgosłupa. 

Jak zaczyna się rwa kulszowa? 

Rwa kulszowa pojawia się zazwyczaj bardzo nagle np. po schyleniu się, podniesieniu ciężkiego przedmiotu czy też wykonaniu gwałtownego ruchu. U innych osób ból narasta stopniowo bez jednego wyraźnego momentu, w którym rozpoczęły się dolegliwości. 
Ból może nasilać się w różnych sytuacjach, w konkretnych pozycjach czy przy wykonywaniu określonych ruchów. Charakterystyczne bywa również pogorszenie się bólu np. przy kichaniu, kaszlu lub parciu. 

Od czego robi się rwa kulszowa? 

Najczęstsze przyczyny to przepuklina krążka międzykręgowego, która potocznie nazywa się „wypadnięciem dysku”. Fragment może uwypuklić się w kierunku kanału kręgowego i drażnić znajdujący się w pobliżu korzeń nerwowy. 
Inne przyczyny to m.in. zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zwężenie kanału kręgowego, kręgozmyk czy zmiany, które powodują ucisk na korzenie nerwowe. 
Znacznie rzadziej powodem są poważniejsze choroby np. infekcja lub zmiana nowotworowa. 

Ile trwa rwa kulszowa? 

To jedno z najczęstszych pytań osób doświadczających ostrego bólu. Nie można jednak wskazać jednej długości trwania rwy dla wszystkich pacjentów.
W wielu przypadkach objawy stopniowo zmniejszają się w ciągu kilku tygodni. Często poprawa następuje w okresie około 4–6 tygodni, choć u części osób dolegliwości mogą utrzymywać się dłużej.
Przedłużający się ból nie musi oznaczać trwałego uszkodzenia nerwu, ale wymaga ponownej oceny, szczególnie jeśli nie obserwuje się żadnej poprawy lub pojawiają się zaburzenia neurologiczne.

Co pomaga na rwę kulszową? 

W większości przypadków stosuje się leczenie zachowawcze. Jego celem jest zmniejszenie bólu oraz stopniowy powrót do normalnej aktywności. W zależności od konkretnego przypadku lekarz może zalecić: 

•    Leki przeciwbólowe 
•    Utrzymanie możliwej do tolerowania codziennej aktywności 
•    Unikanie długotrwałego leżenia
•    Fizjoterapia 
•    Czasowe ograniczenie czynności, które wzmagają ból 

Postępowanie powinno być dostosowane do nasilania się dolegliwości oraz stanu zdrowia pacjenta. 

Jak spać przy rwie kulszowej? 

Wiele osób ma z tym problem – ale nie ma jednej pozycji do spania, która będzie odpowiednia dla każdego. Najlepsza jest taka, która bólu nie nasila i pozwala odpocząć. Części osób pomaga spanie na boku z lekko ugiętymi nogami i poduszką między kolanami, a dla innych lepiej będzie spać na plecach z podparciem pod kolanami. Warto zastosować sposób wygodny dla siebie. 

Jakie leki na rwę kulszową? 

Dobór leczenia przeciwbólowego zależy od nasilenia objawów, wieku pacjenta, innych chorób oraz stosowanych leków. Nie każdy popularny lek przeciwbólowy jest bezpieczny dla każdej osoby.
Szczególną ostrożność należy zachować między innymi przy chorobach przewodu pokarmowego, nerek, układu sercowo-naczyniowego oraz podczas stosowania leków wpływających na krzepnięcie krwi.
Przy silnym lub utrzymującym się bólu leczenie najlepiej ustalić z lekarzem zamiast samodzielnie łączyć kilka preparatów przeciwbólowych.

Ćwiczenia i masaże na rwę kulszową

Ruch i fizjoterapia mogą stanowić ważny element powrotu do sprawności, ale nie istnieje jeden uniwersalny zestaw ćwiczeń na każdą rwę kulszową.
Ćwiczenie, które pomaga jednej osobie, u innej może nasilić promieniowanie bólu. Program powinien uwzględniać przyczynę dolegliwości, ich nasilenie oraz obecność zaburzeń neurologicznych.
W ostrej fazie nie należy wykonywać przypadkowych, intensywnych ćwiczeń znalezionych w Internecie, szczególnie jeśli powodują zwiększenie bólu promieniującego do nogi, drętwienie lub osłabienie kończyny.

Masaż może u części pacjentów zmniejszyć napięcie mięśni i chwilowo złagodzić ból pleców. Nie jest jednak metodą pozwalającą „wcisnąć dysk na miejsce” ani usunąć mechanicznego ucisku na korzeń nerwowy.
Przy nasilonych objawach neurologicznych, świeżym urazie lub nieustalonej przyczynie silnego bólu warto najpierw skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Kiedy rwa kulszowa wymaga operacji? 

Większość pacjentów nie wymaga leczenia operacyjnego. Zabieg może być rozważany, jeśli odpowiednio prowadzone leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, a ból i ograniczenie sprawności pozostają znaczne.
Pilniejszej interwencji mogą wymagać postępujące zaburzenia neurologiczne, szczególnie narastające osłabienie mięśni.
Decyzja o operacji zależy od objawów, wyniku badania neurologicznego, badań obrazowych oraz wpływu dolegliwości na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Rwa kulszowa a zespół ogona końskiego 

Szczególnie niebezpieczną sytuacją jest silny ucisk struktur nerwowych tworzących tzw. ogon koński. Jest to rzadkie, ale poważne powikłanie wymagające pilnej pomocy medycznej.
Objawami alarmowymi są przede wszystkim:

•    Problemy z oddawaniem moczu lub zatrzymaniem moczu 
•    Utrata kontroli nad moczem lub stolcem 
•    Drętwienie w okolicach krocza, narządów płciowych lub wewnętrznych powierzchni ud, które określa się jako zaburzenia czucia „w siodle”
•    Znaczne lub postępujące osłabienie kończyn
•    Ciężkie objawy występujące po obu stronach 

W takim przypadku nie należy czekać i powinno się pilnie zgłosić po pomoc medyczną. 

Czy rwa kulszowa może nawracać? 

Tak. U części osób po ustąpieniu pierwszego epizodu dolegliwości mogą pojawić się ponownie.
Nie zawsze można całkowicie zapobiec nawrotom, ale znaczenie ma utrzymywanie regularnej aktywności fizycznej, dbanie o sprawność i siłę mięśni oraz stopniowe zwiększanie obciążeń.
Jeśli rwa regularnie powraca, warto ustalić jej przyczynę i odpowiednie postępowanie z lekarzem lub fizjoterapeutą zamiast ograniczać się wyłącznie do leczenia kolejnych epizodów bólu.

Podsumowanie 

Rwa kulszowa to zespół objawów wynikających z podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych tworzących nerw kulszowy. Najbardziej charakterystyczny jest ból rozpoczynający się w dolnej części pleców lub pośladku i promieniujący w dół jednej nogi. Mogą mu towarzyszyć mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia oraz osłabienie mięśni.
W większości przypadków dolegliwości stopniowo ustępują w ciągu kilku tygodni. Leczenie początkowo ma zazwyczaj charakter zachowawczy i może obejmować odpowiednio dobrane leczenie przeciwbólowe, utrzymywanie możliwej aktywności oraz fizjoterapię. Długotrwałe leżenie nie jest zalecane.
Szczególnej uwagi wymagają objawy neurologiczne. Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, utrata czucia w okolicy krocza czy szybko postępujące osłabienie kończyn mogą świadczyć o poważnym ucisku struktur nerwowych i wymagają pilnej pomocy medycznej.

Bibliografia

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management.
National Health Service (NHS). Sciatica.
American Academy of Orthopaedic Surgeons. Sciatica.
American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria: Low Back Pain.
World Health Organization. WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings.