Leki nasenne - kiedy się je stosuje i czy są na receptę?
Leki nasenne to jedne z najczęściej stosowanych preparatów wspomagających sen. Sięgają po nie osoby, które zmagają się z przewlekłą bezsennością, jak i te, które okresowo doświadczają problemów w zasypianiem. Powodem może być między innymi stres, zmiana trybu życia, ale także problemy psychiczne. Chociaż leki są bardzo skuteczne, ich stosowanie wymaga niesamowitej ostrożności – różnią się mechanizmem działania, siłą efektu oraz profilem bezpieczeństwa i nie wszystkie będą odpowiednie na każdy rodzaj bezsenności oraz niektóre z nich nie będą odpowiednie dla konkretnych grup pacjentów.
Problemy ze snem?
Czym są leki nasenne?
Leki nasenne to preparaty, które wpływają na układ nerwowy i mają na celu ułatwienie zasypiania, wydłużenia snu lub poprawy jego jakości. Działają poprzez modulowanie aktywności neuroprzekaźników odpowiedzialnych za sen oraz za czuwanie. W praktyce oznacza to, że mogą one:
• Skracać czas zasypiania
• Zmniejszyć liczbę wybudzeń w nocy
• Wydłużyć całkowity czas snu
• Poprawiać jego głębokość
Warto jednak pamiętać o tym, że nie wszystkie środki będą działały tak samo – ich dobór powinien być dopasowany do konkretnego problemu ze snem.
Rodzaje leków nasennych
Leki nasenne można podzielić na kilka głównych grup, w zależności od tego, jak one działają i od ich dostępności. Dlatego właśnie musimy wyróżnić:
Leki nasenne na receptę
To najsilniejsze preparaty, które stosuje się w leczeniu przewlekłej bezsenności. Działają one bezpośrednio na ośrodkowy układ nerwowy oraz wymagają kontroli lekarza. Najczęściej skracają czas zasypiania, działają uspokajająco, a jednocześnie mogą wpływać na fazy snu. Ze względu na ryzyko uzależnienia i działań niepożądanych stosuje się je zazwyczaj krótkoterminowo.
Stosuje się tutaj m.in. takie leki jak Nasen.
Leki i preparaty bez recepty
Na nieco mniejszą skalę problemu, jest dostępnych wiele środków, które dostępne są w aptece bez recepty. Ich działanie jest zazwyczaj słabsze, ale w przypadku przejściowych trudnościach ze snem, mogą okazać się wystarczające. Najczęściej są to leki, które mają w swoim składzie melatoninę, wyciągi z konkretnych roślin np. melisy oraz składniki, które wspierają wyciszenie organizmu.
Preparaty uspokajające oraz przeciwlękowe
Jako że stres oraz lęki są częstą przyczyną problemów ze snem – czasami wystarczy sięgnąć po leki, które stosowane są w przypadku wystąpienia takich problemów, a jednym z ich skutków będzie poprawienie jakości snu. Działają na podstawie zmniejszania napięcia nerwowego, wyciszenia organizmu i znacznie ułatwiają zasypianie.
Jak działają leki nasenne?
Mechanizm działania leków nasennych zależy od ich rodzaju – większość z nich jednak wpływa na neuroprzekaźniki w mózgu, zwłaszcza na układ GABA, który odpowiada za wycieszenie oraz hamowanie aktywności nerwowej, a co za tym idzie – na sen. W praktyce prowadzi to do zmniejszenia pobudzenia organizmu, ułatwienia przejścia ze stanu czuwania do snu, a jednocześnie do poprawi ciągłości snu.
Niektóre preparaty, takie jak melatonina, działają jednak nieco inaczej – regulują rytm dobowy i wspierają naturalne zasypianie.
Czy leki nasenne są naprawdę skuteczne?
Leki nasenne są skuteczne, szczególnie jeśli dostajemy takie, które zapisuje nam lekarz. Pomagają szybko poprawić jakość snu oraz ograniczyć objawy zmęczenia. Jednak nie każda osoba będzie mogła przyjmować wskazane rodzaje leków. Dlatego warto pamiętać, że wiele zależy od zaawansowania problemu. Co istotne – leki nie rozwiązują faktycznej przyczyny problemu, działają objawowo, a im dłużej stosujemy leki, tym mniejsza jest ich skuteczność.
Najlepsze efekty daje połączenie farmakoterapii z pracą nad nawykami oraz przyczynami bezsenności.
Skutki uboczne oraz ryzyko
Stosowanie leków nasennych wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu. Najczęstsze skutki, jakie zgłaszali pacjenci, to między innymi:
• Senność przedłużająca się na dzień
• Zawroty oraz bóle głowy
• Problemy z koncentracją
• Zaburzenia pamięci
• Ryzyko uzależnienia (w przypadku niektórych rodzajów leków)
W niektórych przypadkach mogą pojawić się również zaburzenia koordynacji czy spowolnienie reakcji.
Kiedy zastosować u siebie leki nasenne?
Leki nasenne mogą być pomocne w określonych sytuacjach, ale nie zawsze są pierwszym wyborem. Warto je rozważyć, kiedy:
• Problemy ze snem utrzymują się przez dłuższy czas
• Znacząco wpływają na funkcjonowanie w ciągu dnia
• Inne metody, takie jak np. higiena snu, nie przynoszą efektów
• Bezsenność ma podłoże medyczne lub psychiczne
Podsumowanie
Leki nasenne mogą skutecznie wspierać walkę z bezsennością, ale ich stosowanie powinno odbywać się pod całkowitą kontrolą lekarza oraz zgodnie z jego zaleceniami. Dostępne na rynku leki różnią się działaniem, siłą oraz bezpieczeństwem, dlatego ważne jest, aby odpowiednio dopasować je do rodzaju problemu. Kluczowe znaczenie ma jednak podejście kompleksowe – leki na sen pomogą z objawem, ale nie wyleczą przyczyny, a jest to niezwykle ważne.
Bibliografia
1. Riemann, D., et al. (2017). European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia. Journal of Sleep Research, 26(6), 675–700.
2. Winkelman, J.W. (2015). Insomnia Disorder. New England Journal of Medicine, 373, 1437–1444.
3. Krystal, A.D. (2009). A compendium of placebo-controlled trials of the risks/benefits of pharmacological treatments for insomnia. Sleep Medicine Reviews, 13(4), 265–274.