Anemia – objawy, przyczyny, rodzaje i leczenie niedokrwistości

Czym jest anemia? 

Anemia jest zmniejszeniem liczby czerwonych krwinek lub też poziomu hemoglobiny we krwi. Hemoglobina jest odpowiedzialna za transport tlenu do tkanek, dlatego jej niedobór prowadzi do gorszego dotlenienia organizmu. W praktyce oznacza to tyle, że komórki otrzymują mniej tlenu, co może powodować osłabienie, zmęczenie oraz wiele innych objawów, które na co dzień mogą utrudniać funkcjonowanie. 

Najczęstsze objawy anemii 

Objawy anemii zależą od stopnia nasilenia niedokrwistości oraz tempa jej rozwoju. Jeśli anemia rozwija się powoli to organizm częściowo się adaptuje, dlatego symptomy mogą być mniej oczywiste. Najczęstsze objawy, z jakimi można się spotkać, a które są związane z anemią, to między innymi: 

•    Przewlekłe zmęczenie
•    Osłabienie
•    Senność
•    Bladość skóry 
•    Zawroty głowy 
•    Duszność przy wysiłku 
•    Kołatanie serca 
•    Problemy z koncentracją 
•    Uczucie zimna 
•    Łamliwość paznokci 
•    Wypadanie włosów 

W cięższych przypadkach anemia może prowadzić nawet do takich sytuacji, jak omdlenie, nasilona duszność czy też znaczne pogorszenie wydolności organizmu. 

Przyczyny anemii 

Anemia może mieć naprawdę wiele przyczyn – są takie, które najczęściej wpływają na rozwinięcie się anemii oraz takie, które zdarzają się tylko nielicznym. Niezależnie jednak od przyczyny – trzeba anemię leczyć i nie zawsze suplementacja żelaza może rozwiązać problem. Jakie są najczęstsze przyczyny? 

Niedobór żelaza 

To najczęstsza przyczyna niedokrwistości, a niedobory te mogą wynikać z nieprawidłowej diety, problemów z wchłanianiem, obfitych miesiączek, przewlekłych krwawień czy chorób przewodu pokarmowego. 

Niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego 

Kolejną przyczyną może być niedobór tych minerałów i składników. Dlaczego to ma takie znaczenie? Bo są to składniki, które niezbędne są do prawidłowej produkcji czerwonych krwinek. 

Choroby przewlekłe 

Anemia może towarzyszyć wielu chorobom przewlekłym, takim jak m.in. choroby nerek, nowotwory, choroby autoimmunologiczne czy przewlekłe stany zapalne. 

Utrata krwi oraz zaburzenia produkcji krwinek 

W przypadku pierwszego problemu – przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego lub obfite miesiączki mogą prowadzić do powstawania niedoborów, a co za tym idzie – do rozwoju anemii. Również niektóre zaburzenia produkcji krwinek, najczęściej choroby szpiku kostnego, mogą powodować anemię. 

Rodzaje anemii 

Istnieje wiele typów niedokrwistości, dlatego diagnostyka ma kluczowe znaczenie.
Najczęściej spotyka się:

•    anemię z niedoboru żelaza,
•    anemię megaloblastyczną,
•    anemię chorób przewlekłych,
•    anemię hemolityczną,
•    anemię aplastyczną.

Każda z nich wymaga innego podejścia terapeutycznego.

Kto jest najbardziej narażony na anemię? 

Na anemię najbardziej narażone są pewne grupy pacjentów. Wśród nich wymienia się między innymi kobiety miesiączkujące oraz będące w ciąży, osoby, które stosują restrykcyjne diety (oraz takie, które nie mają jej odpowiednio zbilansowanej), seniorów, osób z chorobami przewlekłymi oraz pacjentów z chorobami jelit czy osób po dużej utracie krwi. 

Anemia a ciąża

Ciąża to stan organizmu, w którym zapotrzebowanie na żelazo oraz inne składniki potrzebne do produkcji krwi jest znacznie większe. Niedokrwistość w ciąży wymaga szczególnej kontroli, ponieważ może wpływać zarówno na zdrowie matki, jak i rozwój dziecka. Najczęściej kobietom w ciąży zapisuje się kwas foliowy oraz regularnie przeprowadza się badania, aby móc kontrolować dokładnie stan zdrowia pacjentki. 

Diagnozowanie anemii 

Diagnostyka zaczyna się zwykle od morfologii krwi. W zależności od wyników lekarz może zlecić dodatkowe badania pomagające ustalić przyczynę problemu.
Najczęściej wykonuje się:

•    morfologię,
•    ferrytynę,
•    poziom żelaza,
•    witaminę B12,
•    kwas foliowy,
•    retikulocyty,
•    badania funkcji nerek,
•    badania przewodu pokarmowego,
•    testy na utajoną krew w kale.

Diagnostyką zajmuje się najczęściej internista lub hematolog.

Jak leczyć anemię? 

Leczenie anemii zależy od poziomu niedokrwistości oraz jej dokładnej przyczyny. Samo uzupełnianie poziomu hemoglobiny nic nie da, jeśli nie zostanie rozwiązany problem źródłowy. W zależności od sytuacji stosuje się takie rozwiązania jak: 

•    suplementacja żelaza 
•    leczenie witaminą B12 lub kwasem foliowym (np. w postaci leku Folvite)
•    zmiana diety 
•    leczenie choroby podstawowej 
•    leczenie krwawień 
•    w ciężkich przypadkach stosuje się również przetoczenie krwi. 

Nie należy rozpoczynać suplementacji na własną rękę, bez wykonania najważniejszych badań laboratoryjnych, bo można sobie bardziej zaszkodzić lub niepotrzebnie wydać dużo pieniędzy i nie uzyskać żadnej poprawy. 

Dieta przy anemii 

Odpowiednie żywienie może wspierać leczenie, szczególnie przy niedoborze żelaza. Warto więc w diecie uwzględniać produkty bogate w żelazo, witaminę B12, kwas foliowy, białko oraz witaminę C. 
Istotne jest także ograniczenie czynników, które utrudniają wchłanianie się żelaza np. nadmiernej ilości kawy lub herbaty przy posiłkach. Sprawdźcie w jaki sposób można naturalnie podnieść poziom żelaza.

Czy anemia może być groźna? 

Łagodna anemia może powodować głównie zmęczenie i osłabienie, jednak cięższe postacie mogą prowadzić do poważniejszych konsekwencji, szczególnie u osób starszych lub z chorobami serca.
Długotrwała niedokrwistość może wpływać na wydolność organizmu, koncentrację i codzienne funkcjonowanie.

Kiedy zgłosić się do lekarza? 

Należy rozważyć wizytę u lekarza, jeśli tylko zauważamy u siebie jakiekolwiek niepokojące objawy, które wcześniej się u nas nie zdarzały. To mogą być duszności, kołatanie serca, zwroty głowy, obfite miesiączki, nagłe pogorszenie wydolności, bladość skóry czy odczuwanie przewlekłego zmęczenia. 
Warto się obserwować i reagować, kiedy tylko dzieje się coś, co może nas zaniepokoić. 

Podsumowanie 

Anemia to częsty problem zdrowotny, który może rozwijać się stopniowo i przez długi czas dawać niespecyficzne objawy. Choć najczęściej wiąże się z niedoborem żelaza, przyczyn niedokrwistości może być znacznie więcej.
Dlatego kluczowe znaczenie ma odpowiednia diagnostyka i leczenie przyczyny, a nie jedynie maskowanie objawów. Jeśli organizm od dawna sygnalizuje osłabienie i brak energii, warto sprawdzić, czy problemem nie jest właśnie anemia.

Bibliografia 

World Health Organization, Anaemia guidelines and global health resources.
Camaschella C., Iron-Deficiency Anemia, New England Journal of Medicine, 2015.
Hoffbrand A.V., Moss P.A.H., Essential Haematology, 8th edition.
American Society of Hematology, Anemia educational resources.
Polskie Towarzystwo Hematologów i Transfuzjologów, materiały edukacyjne.