Nużeniec. Objawy, przyczyny, leczenie i jak się go pozbyć?

Czym jest nużeniec?

Nużeniec (Demodex) to niewielki pajęczak o długości około 0,2–0,4 mm, niewidoczny gołym okiem. U ludzi najczęściej występują dwa gatunki:

•    Demodex folliculorum – zasiedlający mieszki włosowe,
•    Demodex brevis – bytujący głębiej, w gruczołach łojowych.

Roztocza żywią się przede wszystkim łojem oraz komórkami naskórka. Najliczniej występują w miejscach bogatych w gruczoły łojowe, takich jak twarz, okolice nosa, czoło, broda oraz powieki.

Sama obecność nużeńca nie jest wyznacznikiem choroby. O nużycy mówi się dopiero wtedy, gdy jego liczba jest na tyle duża, że wywołuje objawy kliniczne.

Jak dochodzi do zakażenia nużeńcem?

Do przeniesienia nużeńca dochodzi przede wszystkim podczas bliskiego kontaktu z drugą osobą. Możliwe jest również przeniesienie pasożyta przez wspólne używanie przedmiotów mających kontakt z twarzą, takich jak ręczniki, pościel czy kosmetyki.

Warto jednak pamiętać, że nużeniec występuje u bardzo wielu zdrowych osób. Sam kontakt z pasożytem nie oznacza, że rozwinie się choroba.

Ryzyko wystąpienia objawów zwiększa się m.in. u osób:

•    z obniżoną odpornością,
•    z trądzikiem różowatym,
•    z łojotokowym zapaleniem skóry,
•    w starszym wieku,
•    z nadmiernym wydzielaniem sebum.

Objawy nużeńca

Objawy zależą od miejsca występowania pasożyta oraz stopnia jego namnażania.

Najczęściej pojawiają się:

•    przewlekłe zaczerwienienie skóry twarzy,
•    świąd, zwłaszcza wieczorem i w nocy,
•    pieczenie skóry,
•    uczucie pełzania na twarzy,
•    nadwrażliwość skóry,
•    drobne grudki i krostki,
•    łuszczenie się skóry,
•    rozszerzone naczynka.

Objawy mogą przypominać wiele innych chorób dermatologicznych, dlatego ich wystąpienie nie oznacza automatycznie nużycy. Zanim więc postawiona zostanie diagnoza – lekarz z całą pewnością zaleci wiele badań, które pozwolą sprawdzić, co jest dokładną przyczyną problemów. 

Nużeniec na twarzy

Najczęściej zmiany dotyczą:

•    policzków,
•    nosa,
•    brody,
•    czoła,
•    okolic ust.

Pacjenci często zauważają, że mimo stosowania kosmetyków lub leczenia przeciwtrądzikowego stan skóry nie poprawia się albo nawet się pogarsza.

Nużeniec na powiekach

Jedną z najczęstszych postaci choroby jest nużyca powiek.

Może powodować:

•    świąd brzegów powiek,
•    pieczenie oczu,
•    uczucie piasku pod powiekami
•    łzawienie,
•    zaczerwienienie oczu,
•    nawracające jęczmienie lub gradówki,
•    sklejanie rzęs po przebudzeniu,
•    wypadanie rzęs.

Przewlekła obecność nużeńca może prowadzić do zapalenia brzegów powiek oraz zespołu suchego oka.

Czy nużeniec powoduje trądzik?

Nużeniec nie jest bezpośrednią przyczyną trądziku pospolitego, jednak może nasilać zmiany zapalne i przypominać trądzik różowaty.

Jednak – co ciekawe – u części pacjentów z trądzikiem różowatym stwierdza się zwiększoną liczbę nużeńców, dlatego leczenie pasożyta może prowadzić do poprawy stanu skóry.

Jak wygląda diagnostyka?

Rozpoznanie nużycy wymaga potwierdzenia obecności pasożyta.

Najczęściej wykonuje się:

•    badanie mikroskopowe zeskrobin skóry,
•    ocenę wyrwanych rzęs pod mikroskopem,
•    badanie wydzieliny z mieszków włosowych.

Badanie jest szybkie i zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania.

Jak leczy się nużeńca?

Leczenie zależy od lokalizacji zmian oraz ich nasilenia.

Najczęściej stosuje się preparaty miejscowe zawierające substancje działające przeciwpasożytniczo lub przeciwzapalnie. W wybranych przypadkach lekarz może zalecić również leczenie doustne.

W przypadku nużycy powiek bardzo ważna jest codzienna higiena brzegów powiek z wykorzystaniem specjalnych preparatów przeznaczonych do tego celu.

Leczenie zwykle trwa kilka tygodni, a czasami nawet kilka miesięcy. Zbyt wczesne przerwanie terapii zwiększa ryzyko nawrotu objawów.

Czy domowe sposoby pomagają?

W internecie można znaleźć wiele domowych metod leczenia nużeńca, jednak większość z nich nie ma potwierdzonej skuteczności.

Pomocne może być natomiast przestrzeganie zasad higieny, takich jak:

•    regularna zmiana poszewek na poduszki,
•    częste pranie ręczników w wysokiej temperaturze,
•    dokładne oczyszczanie twarzy,
•    regularna wymiana akcesoriów do makijażu,
•    unikanie dzielenia się kosmetykami.

Domowe sposoby nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza.

Czy nużeniec jest zaraźliwy?

Nużeniec może przenosić się między ludźmi podczas bliskiego kontaktu, jednak nie każda osoba, która zetknie się z pasożytem, zachoruje.

Ponieważ roztocz występuje u znacznej części populacji, całkowite uniknięcie kontaktu z nim jest praktycznie niemożliwe.

Czy nużeniec może nawracać?

Tak. W przypadku nużycy - nawroty są możliwe, zwłaszcza jeśli współistnieją choroby skóry, zaburzenia odporności lub nie są przestrzegane zalecenia dotyczące higieny.

Dlatego po zakończeniu leczenia warto nadal odpowiednio pielęgnować skórę i powieki.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Konsultacja dermatologiczna lub okulistyczna jest wskazana, gdy:

•    świąd twarzy lub powiek utrzymuje się przez dłuższy czas,
•    leczenie trądziku nie przynosi efektów,
•    często pojawiają się jęczmienie lub gradówki,
•    występuje przewlekłe zaczerwienienie skóry,
•    dochodzi do wypadania rzęs,
•    pojawiają się przewlekłe objawy zespołu suchego oka.

Wczesne rozpoznanie pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko nawrotów.

Podsumowanie

Nużeniec jest naturalnie występującym na skórze człowieka roztoczem, który u większości osób nie powoduje żadnych objawów. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do jego nadmiernego namnażania i rozwoju nużycy.

Najczęściej choroba objawia się świądem, zaczerwienieniem skóry twarzy lub przewlekłym zapaleniem brzegów powiek. Rozpoznanie wymaga badania mikroskopowego, a leczenie powinno być prowadzone zgodnie z zaleceniami lekarza.

Bibliografia

Polskie Towarzystwo Dermatologiczne. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia nużycy.
European Academy of Dermatology and Venereology (EADV). Guidelines for the management of demodicosis.
American Academy of Ophthalmology. Blepharitis Preferred Practice Pattern.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Demodex Mites.
Mayo Clinic. Blepharitis – Symptoms and Causes.