Dyskopatia lędźwiowa. Objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia

Czym jest dyskopatia lędźwiowa? 

Kręgosłup jest tworem, który składa się z kręgów oddzielonych krążkami międzykręgowymi (dyskami). Ich zadanie to amortyzowanie obciążeń oraz umożliwienie wykonywania ruchów. Każdy z dysków jest zbudowany z jądra miażdżystego i otaczającego go pierścienia włóknistego. 
Z wiekiem oraz pod wpływem przeciążeń może dochodzić do utraty wody w dysku, spadku elastyczności, a to z kolei prowadzi do większej podatności na uszkodzenia. W efekcie może dojść do uwypuklenia lub przepukliny krążka międzykręgowego, która uciska przebiegające w pobliżu struktury nerwowe. 
Najczęstsze zmiany dotyczą poziomów: L4-L5 oraz L5-S1. 

Przyczyny dyskopatii lędźwiowej 

Na rozwój choroby może wpływać wiele różnych czynników, wśród których wyróżnia się między innymi: 

•    Starzenie się organizmu, które jest procesem naturalnym, 
•    Przeciążenia kręgosłupa, 
•    Praca wymagająca podnoszenia ciężkich rzeczy, 
•    Nadwaga oraz otyłość, 
•    Urazy kręgosłupa, 
•    Długotrwała praca siedząca, 
•    Osłabienie mięśni głębokich tułowia, 
•    Palenie papierosów,
•    Predyspozycje genetyczne. 

Im więcej czynników występuje jednocześnie – tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia dyskopatii. Najczęściej jednak nie da się wyodrębnić jednej, konkretnej przyczyny, która doprowadza do dyskopatii, dlatego że jest to schorzenie, które rozwija się stopniowo przez wiele lat. 

Objawy dyskopatii lędźwiowej 

Obraz kliniczny zależy od stopnia uszkodzenia dysku oraz tego, czy doszło do ucisku na korzenie nerwowe. Najczęstszymi objawami są: 

•    Ból dolnej części pleców, 
•    Sztywność kręgosłupa, 
•    Ból nasilający się podczas schylania, 
•    Trudności z wyprostowaniem pleców, 
•    Ograniczenie ruchomości, 
•    Napięcie mięśni przykręgosłupowych. 

Jeśli dochodzi do ucisku nerwu, mogą pojawić się dodatkowo takie problemy jak promieniowanie bólu do różnych części ciała (np. do uda, pośladka lub łydki), drętwienie kończyn, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia czucia czy mrowienie. 

Dyskopatia lędźwiowa a rwa kulszowa 

Jedno z najczęstszych powikłań dyskopatii to rwa kulszowa. Dochodzi do niej wtedy, kiedy przepuklina dysku uciska korzeń nerwu kulszowego. Charakterystyczne objawy obejmują m.in. silny ból, drętwienie kończyny, uczucie „prądu” w nodze, osłabienie mięśni czy nasilanie się bólu podczas kaszlu lub kichania. 
Nie każda rwa kulszowa będzie jednak oznaczała konieczność operacji. 

Jak diagnozuje się dyskopatię? 

Rozpoznanie musi opierać się na trzech ważnych elementach: szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz ocenie zakresu ruchu kręgosłupa. Jeśli objawy się utrzymują albo sugerują ucisk na nerwy – lekarz decyduje o dalszej diagnostyce. 
Wtedy wykonuje się rezonans magnetyczny, TK lub zdjęcie RTG. 
Najlepszym badaniem będzie jednak MRI (rezonans), ponieważ najlepiej oceni krążki międzykręgowe oraz stopień ucisku struktur nerwowych. 

Leczenie dyskopatii lędźwiowej 

U większości pacjentów stosuje się leczenie zachowawcze, które najczęściej polega na stosowaniu leków przeciwbólowych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, leków zmniejszających napięcie mięśni, rehabilitację, fizjoterapię oraz edukację, która dotyczy ergonomii ruchu. 
W większości przypadków objawy ustępują w ciągu kilku tygodni od wprowadzenia odpowiedniego leczenia. 

Ćwiczenia przy dyskopatii lędźwiowej 

Regularna aktywność fizyczna jest bardzo ważnym elementem – zarówno w leczeniu, jak i zapobieganiu nawrotom. Program ćwiczeń zawsze musi być dobrany indywidualnie przez fizjoterapeutę pod konkretnego pacjenta. 
Najczęściej obejmuje: 

•    Ćwiczenia stabilizacji centralnej, czyli tzw. core, 
•    Wzmacnianie mięśni brzucha, 
•    Wzmacnianie mięśni grzbietu, 
•    Ćwiczenia poprawiające ruchomość, 
•    Naukę prawidłowych wzorców ruchowych. 

W ostrym okresie bólowym nie należy wykonywać intensywnych ćwiczeń bez konsultacji ze specjalistą. 

Czego unikać przy dyskopatii? 

Przy dyskopatii pewne czynności nie są wskazane np. podnoszenie ciężkich przedmiotów, gwałtowne skręty tułowia, długotrwałe siedzenie bez przerw i zmiany pozycji, wielogodzinna jazda samochodem czy nieprawidłowe schylanie się. 
Całkowita rezygnacja z aktywności fizycznej doprowadzi jednak do wzrostu bólu, dlatego warto się ruszać – ale biorąc pod uwagę swoje możliwość i natężenie bólu. 

Czy dyskopatia wymaga operacji? 

Nie – szacuje się, że zdecydowana większość pacjentów nie wymaga leczenia operacyjnego i uzyskuje poprawę dzięki rehabilitacji oraz leczeniu zachowawczemu. Operacja rozważana jest przede wszystkim w momencie, kiedy ból utrzymuje się mimo leczenia, dochodzi do postępującego niedowładu, występują nasilone objawy neurologiczne oraz jakość życia staje się ograniczona. 

Rokowania 

Większość osób z dyskopatią lędźwiową wraca do normalnego funkcjonowania po odpowiednio dobranym leczeniu zachowawczym i rehabilitacji. U części pacjentów mogą jednak występować okresowe nawroty bólu, dlatego istotne znaczenie ma profilaktyka oraz regularna aktywność fizyczna.

Podsumowanie 

Dyskopatia lędźwiowa jest jedną z najczęstszych przyczyn bólu dolnego odcinka kręgosłupa. Choroba polega na zmianach zwyrodnieniowych krążków międzykręgowych, które mogą prowadzić do ucisku na korzenie nerwowe i wywoływać ból promieniujący do kończyny dolnej.

Podstawą leczenia jest odpowiednio dobrana rehabilitacja, aktywność fizyczna oraz leczenie przeciwbólowe. Leczenie operacyjne jest konieczne jedynie u niewielkiej grupy pacjentów z ciężkimi objawami neurologicznymi lub brakiem poprawy po leczeniu zachowawczym.

Bibliografia 

Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne. Zalecenia dotyczące leczenia bólu kręgosłupa.
North American Spine Society (NASS). Clinical Guidelines for Lumbar Disc Herniation with Radiculopathy.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Low Back Pain and Sciatica in Over 16s.
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Lumbar Herniated Disc.
Mayo Clinic. Herniated Disk – Symptoms and Treatment.