IBS (zespół jelita drażliwego). Co to jest? Objawy, leczenie

Czym jest zespół jelita drażliwego? 

IBS to zaburzenie funkcjonowania przewodu pokarmowego, w którym nie stwierdza się zmian strukturalnych wyjaśniających występujące objawy. Oznacza to, że pacjent odczuwa realne dolegliwości, ale często badania obrazowe oraz laboratoryjne nie wykazują nieprawidłowości, które mogłyby to wyjaśnić. 
Obecnie uważa się, że IBS to po prostu wynik wielu nakładających się na siebie czynników – zaburzeń pracy jelit, nadwrażliwości trzewnej, zmian w mikrobiocie jelitowej oraz wpływu układu nerwowego na funkcjonowanie przewodu pokarmowego. 

Objawy IBS

Objawy, których doświadczają pacjenci, mogą się różnić i mieć zupełnie inne nasilenie. Do najczęściej zgłaszanych dolegliwości zalicza się między innymi: 

•    Nawracające bóle brzucha 
•    Skurcze jelit 
•    Uczucie przelewania w brzuchu 
•    Wzdęcia 
•    Nadmierne gazy
•    Biegunki
•    Zaparcia 
•    Naprzemienne występowanie biegunek oraz zaparć 
•    Uczucie niepełnego wypróżnienia. 

Charakterystyczne dla tego typu objawów jest to, że ból bardzo często zmniejsza się po oddaniu stolca. 
Objawy mogą utrzymywać się naprawdę długo – nawet do kilku lat, a ich nasilenie bardzo często zmienia się w czasie. 

Warto również wiedzieć, jaki charakter ma ból skojarzony z IBS. To skurczowy, rozlany, nawracający ból, który nasila się po posiłkach lub w momencie stresu. Często, jak już wspomnieliśmy, zmniejsza się po oddaniu stolca. 

IBS a stres – dlaczego objawy nasilają się pod wpływem emocji? 

Nie bez powodu istnieje powiedzenie, że „jelita to drugi mózg”. Jest tak naprawdę, ponieważ pozostają one ze sobą w stałej komunikacji poprzez oś jelitowo-mózgową. Z tego powodu przewlekły stres, napięcie emocjonalne czy zaburzenia lękowe, mogą bezpośrednio wpływać na to, w jaki sposób działa układ nerwowy. U części pacjentów stresująca sytuacja jak np. egzamin, wydarzenie zawodowe czy okresy wzmożonego stresu, mogą nasilać objawy.

Nie jest to jednak stricte choroba dotycząca psychiki. Objawy są rzeczywiste, ale czynniki psychologiczne mogą wpływać na ich nasilenie. 

Przyczyny IBS 

Dokładna przyczyna nie została dotąd jednoznacznie ustalona. Za możliwe mechanizmy, które odpowiadają za rozwój choroby, uznaje się między innymi: 

•    Zaburzenia motoryki jelit 
•    Nadwrażliwość trzewną 
•    Zmiany mikrobioty jelitowej
•    Przebyte infekcje układu pokarmowego 
•    Czynniki genetyczne
•    Przewlekły stres 
•    Zaburzenia komunikacji między jelitami a układem nerwowym

Najprawdopodobniej IBS nie jest jedną chorobą, ale całą grupą zaburzeń, które dają podobne objawy. 

Rodzaje IBS

W zależności od tego, z jakimi dominującymi objawami mamy do czynienia, można wyróżnić kilka postaci zespołu jelita drażliwego: 

•    IBS z przewagą biegunek (IBS-D) – najbardziej dokuczliwe są tutaj luźne stolce i nagłe parcie na wypróżnienie
•    IBS z przewagą zaparć (IBS-C) – dominują trudności z wypróżnianiem, twarde stolce oraz uczucie niepełnego opróżnienia jelit
•    IBS mieszany (IBS-M) – występują tutaj naprzemiennie biegunki oraz zaparcia
•    IBS niesklasyfikowany – objawy nie spełniają kryteriów, żeby można było umieścić je w jednej z powyższych grup

Diagnozowanie IBS

Nie istnieje pojedyncze badanie, które mogłoby potwierdzić zespół jelita drażliwego. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie medycznym, charakterystycznych objawach, czasie ich trwania i wykluczaniu innych schorzeń - problemami tego rodzaju zajmuje się gastrolog.
Często lekarze zalecają dodatkowe badania np. morfologię CRP, badania kału, kolonoskopię, USG jamy brzusznej oraz badania w kierunku celiakii. 
Celem takiego rozstrzału badań jest wykluczenie innych chorób, których objawy mogą pokrywać się z IBS. 

IBS a SIBO 

SIBO i IBS mogą dawać podobne objawy – nic więc dziwnego, że niektórzy łączą te dwie choroby. Jednak są to zupełnie odrębne jednostki chorobowe. U części pacjentów te dwa schorzenia mogą współwystępować – dlatego ważne jest, żeby do każdego pacjenta podchodzić zupełnie indywidualnie. 

Dieta przy IBS

Dieta przy IBS jest bardzo ważna, ponieważ pozwala kontrolować objawy. Wiele osób powinno przemyśleć dietę low FODMAP i wykluczenie z diety problematycznych dań i składników np. niekorzystne będą tłuste potrawy, alkohol, duże ilości kofeiny, warzywa wzdymające i produkty bogate w fermentujące węglowodany. 

Leczenie IBS 

Leczenie zawsze dobierane jest indywidualnie i powinno być dobrane w zależności od dominujących objawów. Przyjmuje się jednak, że standardem jest: 

•    Modyfikacja diety 
•    Zwiększenie aktywności fizycznej 
•    Redukcja stresu 
•    Farmakoterapia
•    Probiotykoterapia 
•    Wsparcie psychologiczne lub psychiatryczne 

Podsumowanie 

Zespół jelita drażliwego jest jednym z najczęstszych zaburzeń przewodu pokarmowego. Objawia się przede wszystkim bólami brzucha, wzdęciami oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień.

Choć IBS nie prowadzi do trwałego uszkodzenia jelit, może znacząco obniżać komfort życia. Właściwa diagnostyka, odpowiednia dieta, redukcja stresu oraz indywidualnie dobrane leczenie pomagają wielu pacjentom skutecznie kontrolować objawy i poprawić codzienne funkcjonowanie.

Bibliografia 

Polskie Towarzystwo Gastroenterologii. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia zespołu jelita drażliwego.
American College of Gastroenterology. Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Irritable Bowel Syndrome in Adults.
World Gastroenterology Organisation. Global Guidelines for IBS.
Mayo Clinic. Irritable Bowel Syndrome – Symptoms and Causes.