Odwodnienie. Objawy, przyczyny i w jaki sposób szybko nawodnić organizm?

Czym jest odwodnienie? 

Odwodnienie jest stanem, w którym organizm traci za dużo wody, a co za tym idzie – elektrolitów, czyli sodu, potasu czy chloru. Prowadzi to do zaburzenia wielu procesów życiowych i może wpływać na nieprawidłowe funkcjonowanie narządów. W zależności od stopnia utraty płynów, odwodnienie może mieć charakter łagodny, umiarkowany lub też ciężki. Im większy niedobór wody, tym większe ryzyko tego, że pojawia się groźne powikłania. 

Przyczyny odwodnienia 

Do odwodnienia może dojść z wielu przyczyn. Najczęściej jednak dochodzi do niego w sytuacjach, kiedy organizm traci (z różnych powodów) duże ilości płynów, a jednocześnie nie są one odpowiednio uzupełniane. Najczęstsze przyczyny odwodnienia to między innymi: 

•    Zbyt mała ilość wypijanych płynów
•    Wysoka temperatura otoczenia i upały 
•    Intensywny wysiłek fizyczny 
•    Biegunka 
•    Wymioty
•    Gorączka 
•    Nadmierne pocenie się 
•    Stosowanie leków moczopędnych 
•    Niektóre choroby przewlekłe np. cukrzyca 

Na odwodnienie są szczególnie narażone niemowlęta, małe dziecko, a także osoby starsze i osoby, które mierzą się z problemami chorób przewlekłych. 

Objawy odwodnienia 

Pierwsze objawy odwodnienia bywają niespecyficzne i łatwo jest je nam bagatelizować. Wraz z pogłębianiem się niedoboru płynów dolegliwości stają się jednak coraz bardziej nasilone. Do najczęstszych objawów odwodnienia zalicza się między innymi: 

•    Silne pragnienie
•    Suchość w ustach 
•    Zmniejszona ilość oddawanego moczu 
•    Ciemnożółty mocz 
•    Osłabienie
•    Zawroty głowy 
•    Zmęczenie 
•    Ból głowy 
•    Senność 
•    Pogorszenie koncentracji 

W cięższych przypadkach mogą pojawić się również przyspieszone tętno, spadek ciśnienia tętniczego, splątanie, a nawet utrata przytomności. 

Jak rozpoznać odwodnienie? 

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na ocenie objawów oraz badaniu pacjenta. Lekarz zwraca uwagę między innymi na wygląd skóry i błon śluzowych, ciśnienie tętnicze, tętno oraz ilość oddawanego moczu.

Jeżeli istnieje podejrzenie znacznego odwodnienia lub zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, mogą zostać zlecone badania laboratoryjne, takie jak oznaczenie stężenia sodu, potasu, kreatyniny czy ocena funkcji nerek. 

Jak szybko nawodnić organizm? 

Sposób postępowania zależy od stopnia odwodnienia oraz – przede wszystkim – dokładnej przyczyny. W przypadku łagodnego odwodnienia najważniejsze jest regularne uzupełnianie płynów niewielkimi porcjami. Najlepiej do tego sprawdzają się woda, doustne płyny z elektrolitami, niesłodzone herbaty oraz rozcieńczone napoje izotoniczne. 

Jeśli odwodnienie związane jest z biegunką lub wymiotami – ważne jest nie tylko samo uzupełnianie płynów, ale również elektrolitów. Z tego względu często stosuje się doustne płyny nawadniające, które znajdują się w aptece. 

Nie należy fundować organizmowi szoku i w krótkim czasie przyjmować dużych ilości płynów. Znacznie lepiej, jeśli odbywa się to małymi porcjami, ale regularnie. 

Co jeść przy odwodnieniu? 

Oprócz odpowiedniej ilości płynów – można również szukać wsparcia w pożywieniu. W czasie odwodnienia warto wybierać lekkostrawne produkty i takie, które zawierają dużo wody. Są to m.in. arbuzy, melony, ogórki, pomidory, zupy, jogurty naturalne, gotowane warzywa. 

Jeśli jednak odwodnienie to skutek biegunki lub wymiotów, sposób żywienia powinien być indywidualnie określony przez lekarza, żeby nie zaszkodzić sobie bardziej. 

Odwodnienie u dzieci 

Dzieci odwadniają się znacznie szybciej niż osoby dorosłe. Dla nich niebezpieczne są biegunki, wymioty oraz wysoka gorączka. 
Objawy odwodnienia u dzieci to między innymi: 

•    Brak łez podczas płaczu 
•    Suche usta 
•    Zapadnięte oczy 
•    Rzadsze oddawanie moczu 
•    Senność 
•    Apatia 
•    Rozdrażnienie

W przypadku niemowląt niepokojącym objawem może być również zapadnięte ciemiączko. 

Odwodnienie u osób starszych 

Równie groźne może być odwodnienie dla osób starszych Z wiekiem znacznie zmniejsza się uczucie pragnienia, a dodatkowo wiele osób przyjmuje leki moczopędne lub cierpi na choroby przewlekłe zwiększające ryzyko utraty płynów. 
U osób starszych odwodnienie może objawiać się przede wszystkim osłabieniem, splątaniem, sennością i pogorszeniem sprawności. 

Jak zapobiegać odwodnieniu? 

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania odwodnieniu jest regularne uzupełnianie płynów w ciągu dnia, nawet wtedy, gdy nie odczuwa się silnego pragnienia.

Szczególnie warto pamiętać o odpowiednim nawodnieniu:

•    Podczas upałów
•    W czasie aktywności fizycznej 
•    Podczas infekcji z gorączką 
•    Przy biegunce lub wymiotach 
•    W trakcie podróży 

Dobrym wskaźnikiem odnośnie do nawodnienia jest kolor moczu – jasnosłomkowa barwa zazwyczaj świadczy o prawidłowym nawodnieniu organizmu. 

Podsumowanie 

Odwodnienie to stan, którego nie należy bagatelizować. Choć najczęściej kojarzy się z upałami, może wystąpić również podczas infekcji, biegunki, wymiotów czy intensywnego wysiłku fizycznego. Wczesne rozpoznanie objawów i odpowiednie uzupełnianie płynów pozwalają zwykle szybko przywrócić prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. W przypadku ciężkiego odwodnienia lub wystąpienia niepokojących objawów konieczna jest jednak pilna konsultacja lekarska.

Bibliografia 

World Health Organization (WHO). Oral rehydration salts: Production of the new ORS.
European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN). Guidelines on hydration.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis.
Mayo Clinic. Dehydration – Symptoms and causes.
Polskie Towarzystwo Pediatryczne. Zalecenia dotyczące postępowania w odwodnieniu u dzieci.