Owsica. Objawy, leczenie i jak pozbyć się owsików?

Czym jest owsica? 

Owsica, inaczej zwana enterobiozą, to choroba pasożytnicza wywoływana przez owsika ludzkiego. Pasożyt ten występuje wyłącznie u ludzi i bytuje przede wszystkim w jelicie grubym. Dorosłe samice owsika przemieszczają się nocą w okolice odbytu, gdzie składają jaja. Drapanie okolic ich żerowania sprawia, że jaja pasożyta mogą zostać na dłoniach i być przeniesione w różne miejsca i na różne przedmioty, co może prowadzić do ponownego zakażenia lub zakażenia kolejnych osób. 

Jak wyglądają owsiki? 

Owsiki to niewielkie, cienkie i białe robaki, które wyglądają jak fragment nitki. Samice zazwyczaj osiągają długość ok. 1 cm długości, a samce są mniejsze. Pasożyty mogą być czasami zauważalne w okolicy odbytu, na bieliźnie oraz w stolcu. Jaj owsików nie zobaczy się jednak gołym okiem, albowiem są one bardzo małe. 

Zarażenie owsikami 

Do zakażenia przede wszystkim dochodzi poprzez drogę pokarmową – czyli przez połknięcie jaj pasożyta. Mogą one znajdować się na dłoniach i przedmiotach zanieczyszczonych przez osobę zakażoną. 
Do przenoszenia owsików sprzyjają między innymi takie okoliczności jak: 

•    Niedokładne mycie rąk
•    Wkładanie palców lub przedmiotów do ust
•    Obgryzanie paznokci
•    Korzystanie ze wspólnych ręczników
•    Bliski kontakt z osobą zakażoną
•    Kontakt z zanieczyszczoną pościelą lub bielizną. 

Z takiego właśnie powodu owsica bardzo łatwo szerzy się wśród małych dzieci – znacznie częściej sięgają one bowiem do twarzy i wkładają ręce do ust. 

Objawy owsicy 

Część zakażonych osób może nie mieć żadnych wyraźnych dolegliwości. Jeśli już objawy występują – zdarza się to wieczorem lub w nocy. Wtedy odczuwa się świąd oraz pieczenie okolicy odbytu. Nie są to jednak jedyne objawy. Są to również: 

•    Niespokojny sen
•    Rozdrażnienie
•    Problemy z koncentracją wynikające z niewyspania
•    Podrażnienie skóry wokół odbytu
•    Czasami bóle brzucha lub nudności 

Intensywne drapanie może doprowadzić do uszkodzenia skóry, a następnie do jej wtórnego zakażenia bakteryjnego. 

Owsiki u dzieci – jakie mogą mieć objawy? 

Owsica występuje szczególnie często u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć, że odczuwa świąd, dlatego rodzic może początkowo zauważyć przede wszystkim zmianę zachowania.
Dziecko może gorzej spać, często się budzić, drapać okolice pośladków, być bardziej rozdrażnione lub zmęczone w ciągu dnia.
Czasem również zgrzytanie zębami, zmniejszony apetyt czy podkrążone oczy mogą być wskazówką w kontekście rozpoznania owsicy. Jednak wokół zakażeń pasożytniczych funkcjonuje wiele niespecyficznych objawów, którym niesłusznie przypisuje się jednoznaczne znaczenie diagnostyczne.

Czy dorośli mogą mieć owsiki? 

Tak. Owsica nie jest wyłącznie chorobą dzieci. Dorośli również mogą się zakazić, szczególnie jeśli w gospodarstwie domowym przebywa dziecko z owsicą.
U dorosłych zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub powodować typowy nocny świąd okolicy odbytu i związane z nim problemy ze snem.
Z tego względu wykrycie owsicy u jednej osoby może wymagać uwzględnienia sytuacji pozostałych domowników.

Rozpoznanie owsicy 

Typowe objawy mogą silnie sugerować zakażenie, ale w celu jego potwierdzenia stosuje się badanie materiału pobranego z okolicy odbytu.
Najczęściej wykonuje się tzw. test przylepca, nazywany również testem taśmy celofanowej. Materiał powinien zostać pobrany rano, przed umyciem okolicy odbytu, skorzystaniem z toalety i zmianą bielizny.
Taśmę przykłada się do skóry wokół odbytu, a następnie przekazuje do badania mikroskopowego, podczas którego poszukuje się jaj owsika.
Ponieważ samice nie składają jaj każdej nocy, pojedynczy wynik ujemny nie zawsze pozwala wykluczyć zakażenie. W razie utrzymującego się podejrzenia lekarz może zalecić kilkukrotne pobranie materiału w kolejnych dniach.

Leczenie owsicy 

W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze. Zawsze to lekarz dobiera odpowiedni rodzaj leku – warto więc stosować się do jego zaleceń. Leczenie często wymaga powtórzenia dawki po określonym czasie, albowiem preparaty działają na dorosłe postacie pasożyta, natomiast mogą nie wyniszczyć wszystkich jaj. Dlatego trzeba poczekać na ich rozwój. 
Nie należy samodzielnie zwiększać dawki ani częstotliwości przyjmowania leku w przekonaniu, że to przyspieszy usunięcie pasożytów. 

W przypadku wystąpienia owsicy u jednej osoby z rodziny – zaleca się jednoczesne leczenie wszystkich domowników, nawet jeśli nie doświadczają charakterystycznych objawów. Postępowanie warto ustalić z lekarzem. 

Jak pozbyć się owsików z domu? 

Samo leczenie to za mało. Jaja pasożyta mogą pozostawać na przedmiotach oraz powierzchniach, dlatego podczas leczenia – warto zwiększyć dbałość o higienę całego gospodarstwa domowego. W tym celu najważniejsze jest: 

•    Dokładne mycie rąk po skorzystaniu toalety oraz przed jedzeniem
•    Utrzymywanie krótkich i czystych paznokci 
•    Unikanie obgryzania paznokci
•    Codzienna zmiana bielizny 
•    Regularna zmiana oraz pranie pościeli i ręczników
•    Dokładne sprzątanie często dotykanych powierzchni 
•    Poranny prysznic lub dokładne umycie okolic odbytu. 

Pościeli nie należy energicznie strzepywać, ponieważ może to powodować rozprzestrzenianie znajdujących się na niej jaj w otoczeniu. Nie ma jednak potrzeby dodatkowej dezynfekcji, szczególnie agresywnymi środkami. 

Czy czosnek pomaga na owsiki? 

Istnieje teoria, jakoby czosnek zabijał pasożyty. Na pewno jego spożycie nie zaszkodzi, ale nie powinno się traktować tego sposobu jako zamiennika skutecznego leczenia farmakologicznego. Przede wszystkim – nie należy aplikować czosnku lub innych substancji do odbytu. Takie metody mogą narobić więcej szkody, aniżeli pożytku. Mogą bowiem powodować podrażnienia oraz uszkodzenia błony śluzowej. 

Czy dziecko z owsikami może chodzić do przedszkola lub szkoły? 

W przypadku rozpoznania owsicy warto poinformować placówkę, ponieważ zakażenie może dotyczyć również innych dzieci. Zasady dotyczące uczęszczania do przedszkola lub szkoły mogą zależeć od wewnętrznych procedur placówki i sytuacji epidemiologicznej.
Najważniejsze jest szybkie rozpoczęcie właściwego postępowania oraz szczególne przestrzeganie zasad higieny przez dziecko i pozostałych domowników.

Podsumowanie

Owsica jest częstą chorobą pasożytniczą wywoływaną przez owsika ludzkiego. Najbardziej charakterystycznym objawem jest świąd okolicy odbytu, nasilający się przede wszystkim wieczorem i w nocy. Choroba szczególnie często występuje u dzieci, ale może dotyczyć również dorosłych.
Do potwierdzenia zakażenia najlepiej wykorzystać materiał pobrany rano z okolicy odbytu, np. metodą przylepca. Standardowe badanie kału ma w przypadku owsicy ograniczoną wartość.
Leczenie obejmuje stosowanie odpowiednich leków przeciwpasożytniczych oraz konsekwentne przestrzeganie zasad higieny. Ze względu na łatwe przenoszenie jaj pasożyta pomiędzy domownikami bardzo ważne jest ograniczenie ryzyka ponownego zakażenia. Sama farmakoterapia bez odpowiedniej higieny może nie wystarczyć do trwałego pozbycia się problemu.

Bibliografia

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Materiały dotyczące chorób pasożytniczych i owsicy.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Pinworm Infection.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Diagnosing Pinworms.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Pinworm Infection.
National Health Service (NHS). Threadworms.
Merck Manual Professional Edition. Pinworm Infestation