Zapalenie zatok – objawy, przyczyny, leczenie i kiedy zgłosić się do lekarza

Czym jest zapalenie zatok? 

Zapalenie zatok jest stanem zapalnym błony śluzowej wyściełającej zatoki przynosowe. Najczęściej współistnieje również z zapaleniem błony śluzowej nosa, dlatego medycznie często mówi się o zapaleniu nosa oraz zatok. Problem może dotyczyć różnych zatok np. szczękowych, czołowych, sitowych czy klinowych. 

W zależności od tego, z którymi zatokami mamy problem – objawy mogą się znacząco różnić. Zapalenie zatok szczękowych często objawia się bólem w okolicy zębów, a z kolei w przypadku zatok czołowych –ból opisuje się jako taki, który nasila się przy pochylaniu. 

Rodzaje zapalenia zatok 

Ze względu na czas trwania wyróżnia się kilka różnych postaci choroby: 

•    Ostre zapalenie zatok – trwa zazwyczaj do 4 tygodni i najczęściej jest związany z wcześniej przebytą infekcją wirusową 
•    Podostre zapalenie zatok – objawy potrafią utrzymywać się od 4 do 12 tygodni 
•    Przewlekłe zapalenie zatok – dolegliwości mogą trwać znacznie dłużej niż 12 tygodni 
•    Nawracające zapalenie zatok – to kilka epizodów ostrego zapalenia w ciągu roku z okresami poprawy między nimi. 

Najczęstsze objawy zapalenia zatok 

Objawy mogą być łagodne albo bardzo nasilone – na co ma wpływ wiele czynników. Najczęściej jednak rozwijają się po zwykłym przeziębieniu, który zamiast ustępować – zaczyna się pogarszać. Najczęstsze objawy to między innymi:

•    zatkany nos, 
•    gęsta wydzielina z nosa lub spływanie po tylnej ścianie gardła, 
•    ból lub ucisk twarzy, 
•    ból głowy, 
•    nasilenie bólu przy pochylaniu, 
•    osłabienie węchu lub smaku, 
•    kaszel, szczególnie nocny, 
•    uczucie rozpierania w okolicy nosa i czoła, 
•    gorączka, 
•    zmęczenie, 
•    nieprzyjemny zapach z ust.

U dzieci często objawy są mniej typowe – drażliwość, kaszel i problemy ze snem to jedne z najczęściej występujących. 

Skąd bierze się zapalenie zatok? 

Najczęstsza przyczyna to infekcja wirusowa. Obrzęk śluzówki blokuje ujścia zatok, co utrudnia odpływ wydzieliny. W niektórych przypadkach dochodzi również do nadkażenia bakteryjnego. Ryzyko zwiększają takie czynniki jak np. alergiczny nieżyt nosa, polipy nosa, palenie tytoniu czy suche powietrze w pomieszczeniach a nawet choroby zębów. 

Wirusowe czy bakteryjne zapalenie zatok? 

To ważne rozróżnienie, ponieważ nie każdy przypadek będzie możliwy do wyleczenia za pomoc antybiotyku. Infekcja wirusowa najczęściej daje podobne do przeziębienia objawy, ale ustępuje samoistnie w ciągu 7-10 dni. Z kolei bakteryjne zapalenie zatok może trwać dłużej niż 10 dni, po początkowej poprawie następuje pogorszenie, pojawia się wysoka gorączka, ból twarzy jest silny, a wydzielina staje się ropna. O tym, jak będzie wyglądało leczenie – zawsze decyduje lekarz. 

Diagnozowanie zapalenia zatok 

W wielu przypadkach rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu oraz badania lekarskiego. Zazwyczaj, w przypadku przewlekłego problemu z zatokami, należy zgłosić się do laryngologa, który oceni nos, gardło oraz okolice twarzy. I zazwyczaj skieruje na dodatkowe badania, takie jak np.: 

•    endoskopia nosa 
•    badania alergologiczne 
•    badania laboratoryjne 
•    badania stomatologiczne 
•    tomografia komputerowa zatok 

Wcześniej, przed uzyskaniem skierowania do laryngologa, pomocna może być zwykła wizyta u lekarza rodzinnego. 

Leczenie zapalenia zatok

Leczenie zależy tak naprawdę od przyczyny oraz nasilenia objawów. W wielu przypadkach wystarczy leczenie objawowe, w którym stosuje się między innymi: 

•    nawadnianie organizmu 
•    odpoczynek 
•    płukanie nosa solą fizjologiczną 
•    leki przeciwbólowe 
•    leki przeciwgorączkowe 
•    donosowe sterydy 
•    leczenie alergii, jeśli jest powodem 
•    antybiotyk – w uzasadnionych przypadkach 

W przypadku bardzo skomplikowanych problemów, przewlekłych, może być konieczne leczenie zabiegowe. 

Domowe sposoby na problemy z zatokami 

Przy łagodniejszych objawach ulgę mogą przynieść sposoby domowe, takie jak np. nawilżanie powietrza czy inhalacje z soli fizjologicznej. Dobrze jest również zastosować ciepłe okłady na twarz, większą podaż płynów oraz delikatne płukanie nosa. 
Nie każdy sposób domowy jednak będzie odpowiedni dla każdego z pacjentów. 

Czy zapalenie zatok może być groźne?

Większość przypadków przebiega łagodnie, ale nieleczone lub ciężkie zapalenie zatok może prowadzić do powikłań, np. zakażenia okolic oczodołu, przewlekłego stanu zapalnego czy nasilonych problemów z oddychaniem.

Dlatego długotrwałych objawów nie należy ignorować.

Podsumowanie

Zapalenie zatok to częsty problem, który może przypominać zwykłe przeziębienie, ale nierzadko powoduje znacznie większy dyskomfort. Zatkany nos, ból twarzy, kaszel i przewlekłe zmęczenie to sygnały, których nie warto lekceważyć.

Większość przypadków można skutecznie opanować leczeniem objawowym, jednak długotrwałe lub nasilone dolegliwości wymagają konsultacji lekarskiej. Im szybciej zostanie ustalona przyczyna, tym łatwiej uniknąć przewlekłych problemów.

Bibliografia

EPOS – European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps
American Academy of Otolaryngology – Sinusitis Guidelines
NHS – Sinusitis Resources
Mayo Clinic – Sinus Infection Information
Polskie Towarzystwo Otorynolaryngologów – materiały edukacyjne