Egzema. Objawy, przyczyny, leczenie i pielęgnacja skóry

Czym jest egzema? 

Egzema to nie jest konkretna choroba, ale jest to określenie na różne rodzaje wyprysku. Wspólną cechą jest stan zapalny skóry, który prowadzi do uszkodzenia jej naturalnej bariery ochronnej. Uszkodzona skóra łatwiej traci wodę, staje się sucha i bardziej podatna na działanie różnych czynników zewnętrznych. W efekcie to trochę błędne koło – świąd prowadzi do drapania, a drapanie nasila stan zapalny. 

Jakie są objawy egzemy? 

Objawy różnią się w zależności od rodzaju wyprysku, a także takich czynników jak wiek pacjenta czy stopień nasilenia choroby. Najczęściej jednak występują takie objawy jak: 

•    Silny świąd skóry 
•    Zaczerwienienie
•    Suchość i szorstkość 
•    Drobne grudki lub pęcherzyki 
•    Złuszczanie naskórka 
•    Pękanie skóry 
•    Sączenie zmian o ostrym okresie 
•    Strupy powstające podczas gojenia. 

Świąd najczęściej nasila się wieczorem i w nocy, co z kolei wpływa na sen i w konsekwencji – prowadzi do tego, że codzienne funkcjonowanie staje się trudniejsze. 

Jak wygląda egzema? 

Wygląd zmian zależy od stadium choroby. W fazie ostrej mogą pojawiać się zaczerwienione ogniska z drobnymi pęcherzykami i sączeniem. W przewlekłej postaci z kolei skóra staje się pogrubiała, przesuszona oraz bardziej podatna na pękanie. 
Najczęściej zmiany lokalizują się na dłoniach, twarzy, szyi, zgięciach łokci, kolan czy na stopach. 

Przyczyny egzemy 

Rozwój egzemy to wynik działania kilku albo nawet kilkunastu czynników. Do najważniejszych należą: 

•    Predyspozycje genetyczne 
•    Atopia
•    Alergie kontaktowe 
•    Częsty kontakt z detergentami
•    Przewlekłe podrażnienie skóry 
•    Czynniki zawodowe 
•    Przewlekły stres
•    Suche powietrze 
•    Częste mycie rąk. 

U wielu pacjentów nie udaje się wyodrębnić jednej przyczyny, która prowadzi do takiego stanu. 

Rodzaje egzemy

Egzema obejmuje kilka różnych jednostek chorobowych, a najczęściej spotykane to: 

•    Atopowe zapalenie skóry (AZS) – jedna z najczęstszych przewlekłych chorób zapalnych skóry. Występuje głównie u dzieci, ale może utrzymywać się także w wieku dorosłym.
•    Wyprysk kontaktowy alergiczny – powstaje w wyniku kontaktu z alergenem 
•    Wyprysk potnicową – objawia się drobnymi i swędzącymi pęcherzykami na dłoniach i stopach 
•    Wyprysk kontaktowy z podrażnienia – rozwija się wskutek wielokrotnego działania detergentów, środków chemicznych lub częstego kontaktu z wodą 
•    Egzema na dłoniach – jedna z najczęstszych postaci choroby u osób dorosłych, gdzie dochodzi m.in. do pękania skóry, świądu czy bólu przy wykonywaniu codziennych obowiązków. Na ten rodzaj egzemy są najczęściej narażone osoby pracujące w ochronie zdrowia, gastronomii, fryzjerstwie czy branży kosmetycznej. 
•    Egzema na twarzy – tu z kolei budzi to duży niepokój u pacjentów ze względów estetycznych. Skóra w tej okolicy jest bardzo wrażliwa, dlatego leczenie powinno być prowadzone ostrożnie i zgodnie z zaleceniami lekarza. 

Diagnozowanie egzemy 

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniu dermatologicznym oraz szczegółowym wywiadzie. W razie potrzeby lekarz może zlecić m.in. testy płatkowe, alergiczne, badania laboratoryjne, ocenę zmian dermatoskopem czy biopsję skóry (ale zdarza się to bardzo rzadko). 
Diagnostyka ma na celu wykluczenie innych chorób skóry, takich jak np. łuszczyca czy zakażenia bakteryjne. 

Leczenie egzemy 

Leczenie zależy tak naprawdę od rodzaju wyprysku oraz nasilenia objawów. Najczęściej stosuje się takie rodzaje leczenia:

•    Emolienty, które mają odbudować barierę ochronną skóry 
•    Miejscowe glikokortykosteroidy
•    Inhibitory kalcyneuryny 
•    Leki przeciwhistaminowe (w określonych przypadkach)
•    Leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze, jeśli doszło do nadkażenia. 

W cięższych przypadkach lekarz może również rozważyć fototerapię lub leczenie ogólnoustrojowe. 

Pielęgnacja skóry przy egzemie 

Codzienna pielęgnacja, dobrana do typu skóry i rodzaju problemu, to bez wątpienia najważniejszy element terapii. Dlatego warto, oprócz stosowania leków, zastosować się do takich zasad: 

•    Unikanie gorących kąpieli
•    Stosowanie delikatnych środków myjących 
•    Noszenie przewiewnej odzieży z naturalnych materiałów 
•    Unikanie drażniących detergentów 
•    Unikanie rozdrapywania zmian 

To może znacznie wpłynąć na zmniejszenie częstości nawrotów. 

Egzema a stres 

Wiele osób zauważa, że objawy nasilają się u nich w okresach wzmożonego napięcia emocjonalnego i jest to prawda – chociaż to nie jest bezpośrednia przyczyna, to może mieć wpływ na funkcjonowanie układu odpornościowego i nasilać świąd i stan zapalny. Dlatego elementem leczenia może być również dbanie o higienę snu, aktywność fizyczną czy redukcję stresu. 

Podsumowanie 

Egzema to przewlekła choroba zapalna skóry, której najczęstszymi objawami są świąd, suchość, zaczerwienienie i złuszczanie naskórka. Choć nie jest chorobą zakaźną, może znacząco wpływać na jakość życia.

Podstawę leczenia stanowią odpowiednia pielęgnacja skóry, unikanie czynników zaostrzających oraz leczenie dobrane przez lekarza. Dzięki właściwej terapii u większości pacjentów możliwe jest skuteczne kontrolowanie objawów i wydłużenie okresów remisji.

Bibliografia 

European Academy of Dermatology and Venereology (EADV). Guidelines for the Treatment of Eczema.
American Academy of Dermatology (AAD). Eczema: Diagnosis and Treatment.
Polskie Towarzystwo Dermatologiczne. Zalecenia dotyczące diagnostyki i leczenia wyprysku.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Atopic Eczema in Children.
Mayo Clinic. Eczema – Symptoms and Causes.