Oparzenia. Co robić? Pierwsza pomoc, leczenie i kiedy zgłosić się do lekarza

Czym jest oparzenie?

Oparzenie to uszkodzenie skóry lub głębiej położonych tkanek wywołane działaniem wysokiej temperatury, substancji chemicznych, prądu elektrycznego albo promieniowania, w tym promieniowania słonecznego. Rozległość i głębokość urazu zależą od czasu kontaktu z czynnikiem uszkadzającym oraz jego temperatury lub siły działania.

Najczęstsze przyczyny oparzeń

Do oparzeń dochodzi w wielu codziennych sytuacjach. Najczęściej są to:

•    kontakt z wrzątkiem lub gorącymi napojami,
•    poparzenie gorącym olejem lub tłuszczem,
•    dotknięcie gorącego piekarnika, garnka lub żelazka,
•    kontakt z ogniem,
•    oparzenia parą wodną,
•    oparzenia chemiczne,
•    porażenie prądem,
•    nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV.

Stopnie oparzeń

Oparzenie I stopnia

Obejmuje wyłącznie naskórek. Skóra jest zaczerwieniona, bolesna i ciepła, ale nie pojawiają się pęcherze. Takie oparzenie zwykle goi się w ciągu kilku dni i nie pozostawia blizn.

Oparzenie II stopnia

Uszkodzenie obejmuje głębsze warstwy skóry. Charakterystyczne są pęcherze wypełnione płynem, silny ból oraz wyraźny obrzęk. Gojenie trwa dłużej i w części przypadków może pozostawić przebarwienia lub blizny.

Oparzenie III stopnia

Dochodzi do zniszczenia wszystkich warstw skóry, a czasem również tkanek położonych głębiej. Skóra może być biała, brunatna lub zwęglona. Paradoksalnie ból bywa mniejszy, ponieważ uszkodzeniu ulegają zakończenia nerwowe. Oparzenia III stopnia zawsze wymagają pilnej pomocy medycznej.

Pierwsza pomoc przy oparzeniu – co robić?

Pierwszym krokiem jest przerwanie kontaktu z czynnikiem powodującym oparzenie (oczywiście wtedy, jeśli jest to bezpieczne dla osoby, która udziela pomocy). Następnie należy jak najszybciej rozpocząć chłodzenie uszkodzonego miejsca.

Najważniejsze zasady pierwszej pomocy przy oparzeniach to:

•    chłodzić oparzenie pod chłodną, bieżącą wodą przez około 20 minut,
•    zdjąć biżuterię, zegarek lub ciasną odzież, zanim pojawi się obrzęk,
•    delikatnie osłonić ranę jałowym opatrunkiem lub czystą gazą,
•    w razie potrzeby zastosować leki przeciwbólowe zgodnie z zaleceniami producenta.

Im szybciej rozpocznie się chłodzenie, tym większa szansa na ograniczenie uszkodzenia tkanek.

Czego nie wolno robić przy oparzeniu?

Wciąż można spotkać się z wieloma domowymi sposobami leczenia oparzeń, które nie tylko nie pomagają, ale mogą pogorszyć stan rany.

Nie należy:

•    smarować oparzenia masłem, tłuszczem ani olejem,
•    nakładać pasty do zębów,
•    stosować spirytusu lub innych drażniących preparatów,
•    przykładać lodu bezpośrednio do skóry,
•    przekłuwać pęcherzy,
•    odrywać fragmentów przyklejonej odzieży od rany.

Takie działania zwiększają ryzyko zakażenia i mogą utrudniać gojenie.

Jak leczyć niewielkie oparzenia?

Po zakończeniu chłodzenia ranę należy utrzymywać w czystości i zabezpieczyć odpowiednim opatrunkiem.

W przypadku powierzchownych oparzeń pomocne mogą być preparaty wspomagające gojenie oraz utrzymujące odpowiednie nawilżenie rany. Opatrunek warto zmieniać zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza, obserwując, czy nie pojawiają się objawy zakażenia.

Jeżeli ból jest nasilony, można zastosować dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, o ile nie ma przeciwwskazań do ich stosowania.

Oparzenie gorącą wodą

Oparzenia wrzątkiem należą do najczęstszych urazów w domu, zwłaszcza u dzieci. Postępowanie jest takie samo jak przy innych oparzeniach termicznych – należy jak najszybciej chłodzić miejsce pod bieżącą wodą przez około 20 minut i zabezpieczyć je czystym opatrunkiem.

Oparzenie gorącym olejem

Rozgrzany olej osiąga znacznie wyższą temperaturę niż wrzątek, dlatego takie oparzenia często są głębsze. Jeśli na skórze pojawią się rozległe pęcherze lub oparzenie obejmuje dużą powierzchnię ciała, konieczna jest konsultacja lekarska.

Oparzenie słoneczne

Oparzenie słoneczne objawia się zaczerwienieniem, bólem i nadwrażliwością skóry. W cięższych przypadkach mogą pojawić się pęcherze, gorączka czy dreszcze.

Po zejściu ze słońca warto schłodzić skórę chłodnym prysznicem, zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu i stosować preparaty łagodzące przeznaczone do skóry po ekspozycji na promieniowanie UV. Do czasu wygojenia należy unikać ponownego opalania.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Nie każde oparzenie można bezpiecznie leczyć samodzielnie. Pilna konsultacja medyczna jest konieczna, jeśli:

•    oparzenie obejmuje dużą powierzchnię ciała,
•    doszło do oparzenia twarzy, dłoni, stóp, narządów płciowych lub okolic stawów,
•    widoczne są głębokie uszkodzenia skóry,
•    pojawiły się objawy zakażenia, takie jak narastające zaczerwienienie, ropa czy gorączka,
•    doszło do oparzenia chemicznego lub elektrycznego,
•    poszkodowanym jest małe dziecko, osoba starsza lub przewlekle chora.

Jak zapobiegać oparzeniom?

Większości oparzeń można uniknąć poprzez zachowanie ostrożności podczas gotowania, używania urządzeń elektrycznych czy przebywania na słońcu.

Warto pamiętać o kilku prostych zasadach:

•    nie pozostawiać dzieci bez nadzoru w kuchni,
•    ustawiać garnki z uchwytami skierowanymi do środka kuchenki,
•    używać rękawic kuchennych podczas wyjmowania gorących naczyń,
•    stosować kremy z filtrem UV i unikać opalania w godzinach największego nasłonecznienia,
•    przechowywać substancje chemiczne poza zasięgiem dzieci,
•    w przypadku pracy z substancjami chemicznymi – odpowiednio zabezpieczać się przy korzystaniu z nich.

Podsumowanie

Najważniejszym elementem pierwszej pomocy przy oparzeniu jest szybkie chłodzenie uszkodzonego miejsca pod chłodną bieżącą wodą przez około 20 minut. Nie należy stosować masła, pasty do zębów ani innych domowych sposobów, które mogą pogorszyć stan rany. Większość niewielkich oparzeń goi się bez powikłań, jednak rozległe, głębokie lub zlokalizowane w szczególnie wrażliwych miejscach wymagają pilnej oceny przez lekarza.

Bibliografia

Polskie Towarzystwo Medycyny Ratunkowej. Zalecenia dotyczące postępowania z oparzeniami.
European Burns Association. Guidelines for Burn Care.
World Health Organization (WHO). Burns.
American Burn Association. Burn Center Referral Criteria.
MSD Manual Professional Edition. Burns.