Toksoplazmoza. Wszystko, co trzeba o niej wiedzieć

Czym jest toksoplazmoza? 

Toksoplazmoza jest chorobą, która wywoływana jest przez pasożyta Toxoplasma gondii. To jeden z najczęściej występujących pasożytów na świecie. Po zakażeniu pasożyt może pozostawać w organizmie przez wiele lat w postaci uśpionej. U osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym zwykle nie powoduje żadnych dolegliwości, ale zupełnie inaczej jest w przypadku zakażenia w ciąży lub przy znacznym obniżeniu odporności. 

Jak można zarazić się toksoplazmozą? 

Do zakażenia może dojść na kilka różnych sposobów. Najczęstsze drogi zakażenia to: 

•    Spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa 
•    Jedzenie nieumytych warzyw i owoców 
•    Kontakt z glebą, w której znajdują się oocysty pasożyta
•    Picie zanieczyszczonej wody 
•    Zakażenie płodu przez matkę w czasie ciąży 
•    Rzadziej: przeszczepy narządów lub transfuzje krwi. 

Sam kontakt z kotem nie oznacza od razu zakażenia. 

Czy od kota można zarazić się toksoplazmozą? 

To pytanie wraca jak bumerang i jest jednym z najczęściej zadawanych w kontekście toksoplazmozy. Kot jest żywicielem ostatecznym pasożyta, ale nie stanowi zagrożenia przez cały czas. 
Oocysty wydalane są z kałem jedynie przez ograniczony okres po świeżym zakażeniu zwierzęcia. 
Znacznie większe ryzyko wiąże się więc z:

•    Pracami ogrodowymi bez rękawic 
•    Kontaktem przy czyszczeniu kuwety, bez odpowiedniego zachowania higieny 
•    Spożywaniem niedogotowanego mięsa. 

Dlatego kobiety w ciąży nie muszą oddawać kota. Wystarczy, że będą przestrzegały zasad higieny. 

Objawy toksoplazmozy 

U większości osób zakażenie jest bezobjawowe, ale jeśli pojawiają się dolegliwości to zazwyczaj przypominają infekcję wirusową. Do typowych objawów należą między innymi: 

•    Powiększenie węzłów chłonnych 
•    Stan podgorączkowy 
•    Gorączka 
•    Bóle mięśni
•    Bóle głowy 
•    Przewlekłe zmęczenie 
•    Ogólne osłabienie

Objawy zazwyczaj ustępują samoistnie po kilku tygodniach. 

Toksoplazmoza w ciąży 

To właśnie zakażenie w ciąży budzi największe obawy. Jeżeli kobieta zakazi się w po raz pierwszy w czasie ciąży to pasożyt może przeniknąć przez łożysko i doprowadzić do zakażenia płodu. Ryzyko przeniesienia zakażenia wzrasta wraz z wiekiem ciąży, jednak zakażenie we wczesnym okresie może prowadzić do najpoważniejszych powikłań. 

Dlatego jednym ze standardowych badań w diagnostyce kobiet ciężarnych to właśnie badanie w kierunku toksoplazmozy. 

Jakie powikłania może powodować toksoplazmoza w ciąży? 

Wrodzona toksoplazmoza może prowadzić do naprawdę nieprzyjemnych powikłań, takich jak np. poronienie, przedwczesny poród, uszkodzenie narządu wzroku, wodogłowie, zwapnienia śródczaszkowe, opóźnienie rozwoju dziecka czy do zaburzeń neurologicznych. 

Nie oznacza jednak, że każde zakażenie będzie objawiało się w ten sam sposób i będzie miało takie same konsekwencje. Wczesne rozpoznanie oraz leczenie znacząco zmniejszają ryzyko powikłań. 

Toksoplazmoza u osób z obniżoną odpornością 

U pacjentów z zaburzeniami odporności, np. po przeszczepach narządów, podczas chemioterapii czy zakażonych HIV, toksoplazmoza może mieć znacznie cięższy przebieg.

Pasożyt może prowadzić do: 

•    Zapalenia mózgu 
•    Zaburzeń neurologicznych 
•    Drgawek 
•    Zaburzeń świadomości 
•    Uszkodzenia narządu wzroku. 

Takie przypadki wymagają pilnego leczenia specjalistycznego. 

Diagnozowanie toksoplazmozy

Podstawę diagnostyki stanowią badania laboratoryjne. Wśród nich najczęściej wykonuje się przeciwciała IgM, IgG oraz test awidności IgG oraz badania metodą PCR w wybranych sytuacjach. 

Interpretacja wyników nie zawsze jest prosta, dlatego powinna być przeprowadzona przez lekarza. 

Co oznaczają przeciwciała IgG i IgM? 

To pytanie bardzo często pojawia się w kontekście samodzielnej interpretacji wyników. W dużym uproszczeniu: 

•    Obecnośc IgM może sugerować świeże zakażenie 
•    Obecność IgG świadczy najczęściej o przebytym kontakcie z pasożytem i nabytej odporności.

Nie zawsze jednak jest tak, że dodatni wynik IgM oznacza nowe zakażenie. Dlatego właśnie lekarz zazwyczaj zaleca dodatkowe badania np. oznaczenie awidności przeciwciał. 

Leczenie toksoplazmozy 

Nie każda osoba zakażona wymaga leczenia. U zdrowych pacjentów bez objawów terapia często nie jest konieczna. Leczenie wdraża się przede wszystkim u kobiet w ciąży, osób z obniżoną odpornością, noworodków z toksoplazmozą wrodzoną oraz pacjentów z ciężkim przebiegiem choroby. 

Zazwyczaj odpowiednio dobrane leki przeciwpasożytnicze oraz antybiotyki zgodne z aktualnymi wytycznymi to rozwiązanie, jakie wprowadza lekarz u osób chorych. 

Czy toksoplazmozę można wyleczyć całkowicie? 

Aktywne zakażenie można skutecznie leczyć, jednak pasożyt może pozostawać w organizmie w postaci utajonej.

U osób z prawidłową odpornością zwykle nie powoduje to żadnych objawów ani problemów zdrowotnych.

Jak zapobiegać toksoplazmozie? 

Profilaktyka jest niezwykle ważna u kobiet, które planują ciążę lub są już w ciąży. Najważniejsze zalecenia to: 

•    Dokładne mycie warzyw i owoców
•    Unikanie spożywania surowego mięsa 
•    Dokładna obróbka termiczna produktów mięsnych 
•    Mycie rąk po kontakcie z surowym mięsem 
•    Używanie rękawic podczas prac ogrodowych 
•    Codzienne czyszczenie kuwety przez inną osobę, jeśli jest taka możliwość. 

Przestrzeganie tych zasad to maksymalne minimalizowanie możliwości wystąpienia zakażenia. 

Kiedy zgłosić się do lekarza? 

Konsultacja medyczna jest wskazana wtedy, kiedy kobieta w ciąży miała kontakt z potencjalnym źródłem zakażenia lub pojawiają się u niej powiększone węzły chłonne i gorączka lub też występują niepokojące objawy neurologiczne. 

W przypadku kobiet ciężarnych nie należy samodzielnie interpretować wyników badań! To bardzo ważne, aby tylko lekarz mógł podejmować decyzje o dalszym postępowaniu. 

Podsumowanie 

Toksoplazmoza jest jedną z najczęściej występujących chorób pasożytniczych na świecie. U większości osób przebiega łagodnie lub bezobjawowo, jednak w ciąży oraz u pacjentów z obniżoną odpornością może prowadzić do poważnych powikłań.

Odpowiednia diagnostyka, przestrzeganie zasad higieny oraz właściwa obróbka żywności pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko zakażenia. W przypadku wątpliwości lub niepokojących wyników badań warto skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia 

Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje dotyczące diagnostyki zakażeń w ciąży.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Toxoplasmosis.
World Health Organization. Foodborne Diseases – Toxoplasma gondii.
European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Toxoplasmosis Factsheet.
Mayo Clinic. Toxoplasmosis – Symptoms and Causes.