Ugryzienia owadów. Jak rozpoznać, czym się różnią i kiedy zgłosić się do lekarza?

Jak organizm reaguje na ugryzienie owada? 

Większość objawów pojawia się w wyniku reakcji układu odpornościowego na substancje zawarte w ślinie lub jadzie owada. Najczęściej dochodzi do zaczerwienienia skóry, świądu, miejscowego obrzęku, niewielkiego bólu czy uczucia pieczenia. 
Objawy zwykle osiągają największe nasilenie w ciągu paru godzin od ugryzienia, a potem stopniowo ustępują. 

Ugryzienie komara 

Komary należą do najczęściej spotykanych owadów gryzących w Polsce. Typowe objawy obejmują: 

•    Niewielką wypukłą grudkę
•    Intensywny świąd
•    Zaczerwienienie
•    Niewielki obrzęk 

Ugryzienie meszki 

Ugryzienie meszek bywają bardziej dokuczliwe, aniżeli ukąszenia komarów. Często dłużej się goją i mają większy obrzęk. Ale oprócz tego: silnie swędzą, pieką i czasami występuje niewielkie krwawienie w miejscu ugryzienia. 
U niektórych osób reakcja może utrzymywać się nawet przez kilkanaście dni. 

Użądlenie osy 

Osy z kolei nie gryzą, ale żądlą. A to z kolei powoduje:

•    Nagły, silny ból 
•    Zaczerwienienie
•    Obrzęk 
•    Pieczenie

W przeciwieństwie do pszczół – osa może użądlić wielokrotnie. 

Użądlenie pszczoły 

Po użądleniu – pszczoła zwykle zostawia żądło w skórze. Najważniejsze jest jego możliwie szybkie usunięcie, najlepiej poprzez delikatne podważenie paznokciem. Nie zaleca się ściskania żądła pęsetą, bo to z kolei może powodować przedostanie się większej ilości jadu do organizmu. Po usunięciu żądła zazwyczaj pojawiają się ból, zaczerwienienie, obrzęk czy tkliwość skóry. 

Ugryzienie kleszcza 

Samo ukłuci kleszcza najczęściej nie boli. Największe znaczenie ma jednak możliwość przeniesienia chorób odkleszczowych, przede wszystkim boreliozy lub kleszczowego zapalenia mózgu. 

Po usunięciu kleszcza ze skóry (jeśli się wbije) należy przez kilka tygodni obserwować miejsce wkłucia. Pojawienie się rumienia wędrującego wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. 

Ugryzienie pluskwy 

Pluskwy są owadami, które gryzą w nocy – wychodzą na żer po ciemku. Charakterystyczne dla ich ugryzień są liczne drobne zmiany (najczęściej to zmiany ułożone w linii, przeważnie są ich trzy), silny świąd oraz każdorazowo pojawianie się nowych zmian po przebudzeniu. 
Najczęściej lokalizują się na odsłoniętych częściach ciała. 

Ugryzienie pchły 

Zmiany po ugryzieniu pcheł zazwyczaj występują na nogach oraz wokół kostek. Charakterystyczne są tutaj drobne i czerwone grudki, silny świąd oraz liczne ugryzienia bardzo blisko siebie. 

Czy pająki mogą ugryźć? 

Większość pająków, które występują w Polsce, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Ale zdarza się, że pająk delikatnie przebije skórę – zazwyczaj jednak kończy się to niewielkim bólem, zaczerwienieniem i miejscowym obrzękiem. Wystąpienie silnych objawów to raczej rzadkość.  

Jak odróżnić ugryzienia owadów? 

Choć wiele zmian wygląda podobnie, pewne cechy mogą sugerować konkretnego sprawcę.

Komary zwykle pozostawiają pojedynczą swędzącą grudkę. Meszki częściej powodują większy obrzęk i pieczenie. Pluskwy pozostawiają liczne zmiany ustawione w linii lub skupiskach, natomiast pchły najczęściej gryzą okolice kostek. Po użądleniu osy lub pszczoły dominuje nagły, silny ból i szybko narastający obrzęk.

Nie zawsze jednak możliwe jest jednoznaczne rozpoznanie owada wyłącznie na podstawie wyglądu skóry.

Łagodzenie objawów po ugryzieniu 

W większości przypadków wystarczające jest leczenie objawowe. Pomocne w tym przypadku mogą być: 

•    Chłodne okłady 
•    Preparaty łagodzące świąd 
•    Leki przeciwhistaminowe 
•    Unikanie drapania zmian 
•    Utrzymywanie skóry w czystości 

Kiedy ugryzienie wymaga pilnej pomocy medycznej? 

Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają objawy, które mogą sugerować reakcję anafilaktyczną – czyli silną reakcję alergiczną. Należą do nich: 

•    Duszność 
•    Świszczący oddech 
•    Obrzęk języka lub gardła 
•    Trudności z połykaniem 
•    Omdlenie
•    Nagły spadek ciśnienia 
•    Utrata przytomności 

Takie objawy mogą pojawiać się zazwyczaj po użądleniu os lub pszczół u osób, które są uczulone. 

Kiedy zgłosić się do lekarza? 

Konsultacja lekarska jest wskazana również wtedy, kiedy występują inne, niepokojące objawy, do których zaliczają się: 

•    Powiększające obrzęki 
•    Pojawienie się gorączki 
•    Ropnienie miejsca ugryzienia 
•    Zaczerwienie, które zaczyna się powiększać 
•    Pojawia się (po ugryzieniu kleszcza) rumień wędrujący 

Powinno nas również zaniepokoić występowanie objawów dłużej, niż kilka dni lub ich nasilenie pomimo stosowania leczenia. 

Podsumowanie 

Większość ugryzień owadów powoduje jedynie miejscowe objawy i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Mimo to warto wiedzieć, jak rozpoznać charakterystyczne cechy poszczególnych ukąszeń oraz kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Szczególną ostrożność należy zachować po użądleniach owadów błonkoskrzydłych oraz po ukąszeniu kleszcza, ponieważ mogą one prowadzić do poważniejszych powikłań wymagających leczenia.

Bibliografia 

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Insect Bites and Stings.
European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Tick-borne diseases.
American Academy of Dermatology. Bug bites and stings.
Mayo Clinic. Insect bites and stings.
Polskie Towarzystwo Alergologiczne. Wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia reakcji po użądleniach owadów.