Rezonans magnetyczny. Jak wygląda i jak się przygotować?

Co to jest rezonans magnetyczny i co można nim zbadać?

MRI pozwala uzyskać bardzo dokładne obrazy tkanek i narządów w różnych płaszczyznach. Szczególnie dobrze sprawdza się w ocenie tkanek miękkich.

Rezonans wykonuje się między innymi w diagnostyce:

•    mózgu i rdzenia kręgowego, 
•    kręgosłupa, 
•    kolana, barku i innych stawów, 
•    mięśni i więzadeł, 
•    narządów jamy brzusznej, 
•    miednicy, 
•    serca, 
•    piersi. 

W zależności od problemu zdrowotnego badanie może zostać wykonane bez środka kontrastowego albo z jego podaniem. Zakres MRI dobiera się do konkretnego wskazania – nie każde badanie wymaga kontrastu ani obrazowania dużej części ciała.

Jak wygląda rezonans magnetyczny?

Przed badaniem pacjent pozostawia poza pracownią przedmioty, które mogłyby reagować z silnym polem magnetycznym. Następnie kładzie się na ruchomym stole aparatu. Wokół badanej części ciała może zostać umieszczona specjalna cewka służąca do odbierania sygnału.

Stół przesuwa się do wnętrza aparatu, który przypomina szeroki tunel. Podczas wykonywania obrazów należy pozostawać nieruchomo. Każdy ruch może pogorszyć jakość zdjęć i sprawić, że daną sekwencję trzeba będzie powtórzyć.

Aparat podczas pracy wydaje głośne stukanie, buczenie i pukanie. Pacjent otrzymuje więc słuchawki lub ochronniki słuchu. Personel znajduje się w sąsiednim pomieszczeniu, ale cały czas obserwuje badanie i może komunikować się z pacjentem.

Sam rezonans nie boli. Dyskomfort może natomiast powodować konieczność pozostawania długo w jednej pozycji albo przebywanie w zamkniętej przestrzeni.

Ile trwa rezonans magnetyczny?

Czas zależy przede wszystkim od badanego obszaru i liczby wykonywanych sekwencji. Najczęściej badanie trwa około 20–45 minut, ale może zakończyć się szybciej lub potrwać około godziny.

Bardziej rozbudowane badania oraz MRI wykonywane z kontrastem mogą wymagać więcej czasu. W przypadku rezonansu jamy brzusznej czy serca pacjent może być dodatkowo proszony o krótkotrwałe wstrzymywanie oddechu.

Jak przygotować się do rezonansu magnetycznego?

Przy wielu badaniach wykonywanych bez kontrastu specjalne przygotowanie nie jest konieczne. Należy jednak stosować się do zaleceń otrzymanych z konkretnej pracowni, ponieważ sposób przygotowania zależy od badanego obszaru.

Przed rezonansem warto:

•    zabrać skierowanie i wcześniejsze wyniki badań obrazowych, jeśli je posiadamy, 
•    poinformować personel o implantach i urządzeniach medycznych, 
•    zgłosić obecność metalowych ciał obcych w organizmie, 
•    poinformować o ciąży lub możliwości ciąży, 
•    zgłosić choroby nerek, jeśli planowane jest podanie kontrastu, 
•    powiedzieć o wcześniejszych reakcjach po środkach kontrastowych. 

Przed wejściem do pomieszczenia z aparatem trzeba zdjąć biżuterię, zegarek i inne metalowe przedmioty oraz pozostawić telefon, klucze czy karty płatnicze poza strefą działania magnesu.

Pacjent przed badaniem zwykle wypełnia również ankietę dotyczącą bezpieczeństwa MRI.

Czy przed rezonansem trzeba być na czczo?

Nie zawsze. Przy wielu rezonansach można normalnie jeść i pić przed badaniem.
Kilkugodzinna przerwa od jedzenia może być jednak wymagana przy określonych badaniach jamy brzusznej, miednicy lub wtedy, gdy planowane jest podanie kontrastu. Zasady mogą różnić się również pomiędzy pracowniami.

Najbezpieczniej sprawdzić instrukcję otrzymaną podczas zapisywania się na badanie.
Stałych leków nie należy samodzielnie odstawiać przed MRI. Jeżeli konkretny preparat wymaga zmiany sposobu przyjmowania, pacjent powinien otrzymać takie zalecenie od lekarza.

Rezonans a metal, implanty i rozrusznik serca

Silne pole magnetyczne sprawia, że przed MRI szczególnie ważne jest ustalenie, czy w organizmie znajdują się metalowe elementy lub wszczepione urządzenia.

Personel należy poinformować między innymi o:

•    rozruszniku lub kardiowerterze-defibrylatorze, 
•    neurostymulatorze, 
•    implancie ślimakowym, 
•    pompie lekowej, 
•    klipsach naczyniowych, 
•    implantach ortopedycznych, 
•    metalowych odłamkach, szczególnie w okolicy oczu. 

Posiadanie implantu nie oznacza automatycznie, że rezonansu nie można wykonać. Wiele współczesnych urządzeń jest dopuszczonych do MRI pod określonymi warunkami.

Dlatego warto zabrać kartę implantu lub inną dokumentację zawierającą jego nazwę i model. Personel może wówczas sprawdzić, czy badanie jest bezpieczne oraz jakie parametry aparatu należy zastosować.

Rezonans magnetyczny z kontrastem – kiedy jest potrzebny?

W niektórych badaniach dożylnie podaje się środek kontrastowy, najczęściej zawierający gadolin. Kontrast pozwala dokładniej uwidocznić określone tkanki, naczynia i zmiany chorobowe.Nie jest on potrzebny przy każdym MRI. Decyzja zależy od badanego obszaru i problemu diagnostycznego.

Środki kontrastowe stosowane w rezonansie są na ogół dobrze tolerowane. Szczególnej ostrożności wymagają jednak osoby z istotnie zaburzoną czynnością nerek. Dlatego przed badaniem z kontrastem placówka może poprosić o aktualny wynik kreatyniny i eGFR.

Należy również poinformować personel, jeśli po wcześniejszym podaniu środka kontrastowego wystąpiła reakcja nadwrażliwości.

Co zrobić w przypadku klaustrofobii?

Dla części pacjentów największym problemem podczas rezonansu jest konieczność przebywania wewnątrz tunelu aparatu. Klaustrofobia może wywoływać silny lęk, uczucie duszności lub potrzebę natychmiastowego przerwania badania.

Jeżeli pacjent wie, że bardzo źle toleruje zamknięte przestrzenie, najlepiej zgłosić to już podczas umawiania terminu. Pozwala to wcześniej ustalić możliwe rozwiązania.

Personel pozostaje z pacjentem w kontakcie przez całe badanie, a w nasilonych przypadkach lekarz może rozważyć zastosowanie leku uspokajającego. Po jego przyjęciu nie należy prowadzić samochodu, dlatego warto wcześniej zaplanować powrót do domu z osobą towarzyszącą.

Czy rezonans można wykonać w ciąży?

Rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i w razie wskazań może być wykonywany również podczas ciąży. Decyzję podejmuje lekarz, uwzględniając potrzebę diagnostyki i sytuację pacjentki.

Szczególnej ostrożności wymaga podawanie kontrastu zawierającego gadolin. W ciąży stosuje się go jedynie wtedy, gdy korzyść z wykonania badania uzasadnia jego podanie.

O ciąży lub jej podejrzeniu należy zawsze poinformować personel przed rozpoczęciem MRI.

Czy rezonans magnetyczny jest bezpieczny?

U odpowiednio zakwalifikowanej osoby rezonans jest uznawany za bezpieczne badanie. MRI nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, dlatego nie powoduje ekspozycji na promieniowanie jonizujące.

Najważniejsze kwestie bezpieczeństwa dotyczą działania silnego pola magnetycznego. Z tego powodu tak duże znaczenie ma dokładne wypełnienie ankiety i poinformowanie personelu o implantach, urządzeniach medycznych oraz metalowych ciałach obcych.

Nie należy zatajać takich informacji nawet wtedy, gdy operacja lub uraz miały miejsce wiele lat wcześniej.

Co dzieje się po rezonansie?

Po zwykłym MRI pacjent może zazwyczaj od razu wrócić do codziennych zajęć. Samo badanie nie wpływa na zdolność prowadzenia samochodu czy wykonywania pracy.
Jeżeli zastosowano kontrast, należy stosować się do zaleceń otrzymanych w pracowni. Zwykle również nie jest potrzebny szczególny okres odpoczynku.

Inaczej wygląda sytuacja po zastosowaniu leków uspokajających lub sedacji. W takim przypadku nie należy prowadzić samochodu ani wykonywać czynności wymagających pełnej koncentracji przez okres wskazany przez lekarza.

Podsumowanie

Rezonans magnetyczny jest dokładnym i bezbolesnym badaniem obrazowym wykorzystującym silne pole magnetyczne oraz fale radiowe. Najczęściej trwa od około 20 do 45 minut i wymaga pozostawania nieruchomo.

Nie każde MRI trzeba wykonywać na czczo ani z kontrastem. Przygotowanie zależy od badanego obszaru i zasad konkretnej pracowni.

Najważniejsze jest poinformowanie personelu o wszystkich implantach, urządzeniach medycznych i metalowych ciałach obcych znajdujących się w organizmie. Przed badaniem z kontrastem znaczenie mogą mieć również choroby nerek, a przy dużej klaustrofobii warto wcześniej omówić sposób przeprowadzenia procedury.

Bibliografia

American College of Radiology. ACR Manual on MR Safety.
American College of Radiology. ACR Manual on Contrast Media.
Radiological Society of North America, American College of Radiology. MRI Safety.
National Health Service. MRI scan.
U.S. Food and Drug Administration. MRI (Magnetic Resonance Imaging).