Kamica nerkowa. Objawy, atak kolki nerkowej i leczenie

Co to jest kamica nerkowa?

Kamica nerkowa, nazywana także kamicą moczową, polega na tworzeniu złogów w układzie moczowym. Powstają one w wyniku krystalizacji substancji znajdujących się w moczu. Najczęściej występują kamienie zawierające związki wapnia, ale złogi mogą być również zbudowane między innymi z kwasu moczowego, struwitu lub cystyny.

Kamień pozostający w nerce może nie dawać żadnych objawów. Jeśli jednak zacznie przemieszczać się do moczowodu, może wywołać silny ból i zaburzyć odpływ moczu.

Jakie są objawy kamicy nerkowej?

Kamica może zostać wykryta przypadkowo podczas USG lub innego badania obrazowego. Objawy pojawiają się zwykle przy przemieszczaniu się kamienia.

Najczęstsze to:

•    silny ból w okolicy lędźwiowej, 
•    promieniowanie bólu do brzucha, pachwiny lub narządów płciowych, 
•    nudności i wymioty, 
•    krew w moczu, 
•    częstsze parcie na mocz, 
•    pieczenie lub ból podczas oddawania moczu. 

Nasilenie dolegliwości zależy między innymi od wielkości i położenia złogu.

Jak boli kolka nerkowa?

Kolka nerkowa zwykle rozpoczyna się nagle po jednej stronie okolicy lędźwiowej. Ból może być bardzo silny, występować falami i promieniować w kierunku podbrzusza, pachwiny, jądra lub warg sromowych. Napadowi mogą towarzyszyć nudności, wymioty oraz krew w moczu.

Ból może trwać od kilkudziesięciu minut do kilku godzin i nawracać, dopóki kamień przemieszcza się w moczowodzie.

Skąd bierze się kamica nerkowa?

Powstawaniu kamieni sprzyja przede wszystkim zagęszczenie moczu i zwiększone stężenie substancji mogących tworzyć kryształy.

Do czynników zwiększających ryzyko należą:

•    zbyt mała ilość wypijanych płynów, 
•    wcześniejsze epizody kamicy, 
•    występowanie kamicy w rodzinie, 
•    niektóre zaburzenia metaboliczne, 
•    choroby przewodu pokarmowego, 
•    niektóre zakażenia dróg moczowych, 
•    wybrane leki i suplementy, 
•    sposób żywienia sprzyjający powstawaniu określonych złogów. 

Znaczenie ma również rodzaj kamienia, ponieważ od niego mogą zależeć późniejsze zalecenia dotyczące profilaktyki.

Jak rozpoznaje się kamicę nerkową?

Diagnostyka obejmuje ocenę objawów, badanie lekarskie oraz zwykle badania krwi i moczu. Pozwalają one sprawdzić między innymi czynność nerek, obecność krwi w moczu oraz ewentualne cechy zakażenia.

Wykorzystuje się również badania obrazowe. USG może uwidocznić złogi w nerkach i zastój moczu, natomiast dokładniejsze określenie wielkości i lokalizacji kamienia często umożliwia tomografia komputerowa bez kontrastu.

Nie każde podejrzenie kamicy wymaga jednak wykonania wszystkich dostępnych badań. Zakres diagnostyki dobiera lekarz.

Co robić podczas ataku kolki nerkowej?

Podstawowym celem jest opanowanie bólu. W leczeniu stosuje się odpowiednio dobrane leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a w wybranych przypadkach także inne preparaty.

Nie należy podczas silnego napadu na siłę wypijać bardzo dużych ilości wody w nadziei na szybkie „wypłukanie” kamienia. Jeśli odpływ moczu jest utrudniony, może to nasilić ból.

Pierwszy bardzo silny epizod bólu powinien zostać oceniony przez lekarza, ponieważ podobne objawy mogą występować także w innych chorobach jamy brzusznej i układu moczowego.

Jak leczy się kamicę nerkową?

Sposób leczenia zależy przede wszystkim od wielkości i lokalizacji kamienia oraz tego, czy utrudnia odpływ moczu.

Małe złogi często mogą zostać wydalone samoistnie. W takim przypadku leczenie obejmuje przede wszystkim kontrolę bólu, odpowiednie nawodnienie poza ostrym atakiem oraz obserwację. W wybranych przypadkach lekarz może zastosować lek ułatwiający przesuwanie się kamienia przez moczowód.

Jeżeli złóg jest zbyt duży, nie przesuwa się, powoduje nawracający ból lub prowadzi do niedrożności, konieczne może być leczenie zabiegowe. Stosuje się między innymi rozbijanie kamieni falami uderzeniowymi oraz zabiegi endoskopowe wykonywane przez drogi moczowe.

Czy kamień nerkowy może wyjść sam?

Tak. Wiele niewielkich kamieni jest samoistnie wydalanych z moczem. Szansa na to zależy przede wszystkim od ich wielkości i położenia.

Im większy kamień, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że przejdzie przez moczowód bez pomocy. Dlatego decyzję o obserwacji warto oprzeć na wyniku badań obrazowych.

Jeśli uda się zachować wydalony kamień, można przekazać go do analizy. Poznanie jego składu może pomóc ustalić, jak zapobiegać kolejnym epizodom.

Jak zapobiegać nawrotom kamicy nerkowej?

Kamica ma tendencję do nawrotów. Jednym z najważniejszych elementów profilaktyki jest odpowiednie nawodnienie, które zmniejsza zagęszczenie moczu.

Znaczenie mają także:

•    ograniczenie nadmiernego spożycia soli, 
•    regularna aktywność fizyczna, 
•    utrzymywanie prawidłowej masy ciała, 
•    dieta dostosowana do rodzaju kamieni. 

Nie należy natomiast automatycznie eliminować z diety wapnia ani wielu produktów zawierających szczawiany. Takie ograniczenia powinny zależeć od rodzaju kamicy i wyników badań.

Podsumowanie

Kamica nerkowa polega na powstawaniu złogów w układzie moczowym. Kamienie mogą nie powodować żadnych objawów, dopóki nie zaczną się przemieszczać. Charakterystycznym objawem jest kolka nerkowa – silny ból okolicy lędźwiowej promieniujący często do brzucha i pachwiny.

Małe złogi mogą zostać wydalone samoistnie, natomiast większe lub powodujące niedrożność mogą wymagać leczenia zabiegowego. Po przebytym epizodzie ważne są odpowiednie nawodnienie i profilaktyka dostosowana do rodzaju kamieni.

Gorączka, dreszcze, problemy z oddawaniem moczu lub nieustępujący silny ból są wskazaniem do pilnej konsultacji lekarskiej.

Bibliografia

European Association of Urology. Guidelines on Urolithiasis.
National Institute for Health and Care Excellence. Renal and ureteric stones: assessment and management.
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Kidney Stones.
European Association of Urology. Patient Information: Kidney and Ureteral Stones.