Helicobacter pylori. Objawy, badania i leczenie

Co to jest Helicobacter pylori?

Helicobacter pylori jest bakterią przystosowaną do życia w kwaśnym środowisku żołądka. Do zakażenia często dochodzi już w dzieciństwie, a bez leczenia bakteria może pozostawać w organizmie przez wiele lat.

Przenoszenie zakażenia wiąże się przede wszystkim z bliskim kontaktem między ludźmi. Rozważa się między innymi drogę oralno-oralną i fekalno-oralną. Sama obecność bakterii nie oznacza, że u pacjenta wystąpią objawy. Zakażenie może jednak prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej żołądka.

Jakie są objawy Helicobacter pylori?

Wiele zakażonych osób nie odczuwa żadnych dolegliwości. Jeśli objawy się pojawiają, najczęściej są związane z zapaleniem żołądka lub chorobą wrzodową.

Mogą wystąpić:

•    ból lub pieczenie w nadbrzuszu, 
•    uczucie pełności po posiłku, 
•    nudności, 
•    odbijanie, 
•    wzdęcia, 
•    zmniejszony apetyt. 

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla zakażenia H. pylori. Podobne dolegliwości mogą występować między innymi w refluksie czy niestrawności czynnościowej, dlatego rozpoznania nie można stawiać wyłącznie na ich podstawie.

Do czego może prowadzić zakażenie Helicobacter pylori?

Najczęstszym następstwem zakażenia jest przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka. U części osób może rozwinąć się również choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy.
Długotrwałe zakażenie zwiększa także ryzyko raka żołądka oraz chłoniaka MALT. Nie oznacza to jednak, że każda osoba zakażona H. pylori zachoruje na nowotwór. U zdecydowanej większości pacjentów do takiego powikłania nie dochodzi.

Jak wykryć Helicobacter pylori?

Do wykrywania aktywnego zakażenia stosuje się przede wszystkim badania nieinwazyjne:

Test oddechowy

Mocznikowy test oddechowy wykorzystuje zdolność bakterii do rozkładania mocznika. Pozwala wykryć aktywne zakażenie i może być stosowany zarówno przed leczeniem, jak i do potwierdzenia skuteczności terapii.

Antygen Helicobacter pylori w kale

Badanie próbki kału pozwala wykryć antygeny bakterii. Jest również przydatne zarówno w diagnostyce, jak i po zakończeniu leczenia.

Gastroskopia

Jeżeli pacjent ma wskazania do gastroskopii, podczas badania można pobrać wycinki błony śluzowej żołądka i wykorzystać je do diagnostyki H. pylori. Gastroskopia pozwala jednocześnie ocenić stan przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz wykryć np. wrzody.

Jak przygotować się do badania na Helicobacter pylori?

Niektóre leki mogą spowodować fałszywie ujemny wynik testu oddechowego lub badania antygenu w kale.
Inhibitory pompy protonowej zwykle należy odstawić około 2 tygodni przed badaniem, natomiast od zakończenia stosowania antybiotyków i preparatów bizmutu powinny minąć co najmniej 4 tygodnie.
Nie należy jednak samodzielnie przerywać leczenia zaleconego przez lekarza. Sposób przygotowania najlepiej ustalić wcześniej z lekarzem lub laboratorium wykonującym test.

Jak leczy się Helicobacter pylori?

Leczenie ma na celu całkowite usunięcie bakterii. Stosuje się połączenie kilku leków, ponieważ pojedynczy antybiotyk nie jest wystarczający.

Schemat terapii może obejmować:

•    dwa lub więcej antybiotyków, 
•    lek hamujący wydzielanie kwasu żołądkowego, 
•    w niektórych schematach preparat bizmutu. 

Dobór leczenia zależy między innymi od oporności bakterii na antybiotyki, wcześniej stosowanych leków oraz ewentualnych alergii.
Kuracja trwa zazwyczaj kilkanaście dni. Bardzo ważne jest przyjmowanie leków zgodnie z zaleconym schematem i nieprzerywanie terapii samodzielnie po ustąpieniu objawów.

Czy Helicobacter pylori można całkowicie wyleczyć?

Tak. Prawidłowo dobrane leczenie pozwala u większości pacjentów skutecznie przeprowadzić usunięcie bakterii.
Samo ustąpienie bólu brzucha nie świadczy jednak o tym, że zakażenie zostało wyleczone. Z drugiej strony niektóre dolegliwości mogą utrzymywać się mimo skutecznego usunięcia bakterii, ponieważ mogą mieć inną przyczynę. Dlatego po zakończeniu terapii zaleca się wykonanie badania kontrolnego.

Kiedy wykonać kontrolne badanie po leczeniu?

Skuteczność leczenia można sprawdzić za pomocą testu oddechowego lub badania antygenu H. pylori w kale. Badania nie należy wykonywać bezpośrednio po zakończeniu antybiotykoterapii. Zwykle powinny minąć co najmniej 4 tygodnie od przyjęcia ostatniego antybiotyku. Przed testem konieczne może być również odpowiednio wcześniejsze odstawienie inhibitorów pompy protonowej.
Jeżeli wynik nadal jest dodatni, lekarz dobiera inny schemat leczenia, uwzględniając wcześniejsze stosowane środki i możliwość oporności bakterii.

Podsumowanie

Helicobacter pylori to bakteria, która może przez wiele lat bytować w żołądku bez wywoływania objawów. U części osób prowadzi jednak do zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej oraz zwiększa ryzyko niektórych nowotworów.

Aktywne zakażenie można wykryć między innymi za pomocą testu oddechowego, badania antygenu w kale lub badań materiału pobranego podczas gastroskopii. Leczenie polega na zastosowaniu kilku leków, w tym antybiotyków i preparatu zmniejszającego wydzielanie kwasu żołądkowego.

Po terapii należy potwierdzić skuteczność eradykacji odpowiednim badaniem. Samo ustąpienie objawów nie oznacza jeszcze, że bakteria została całkowicie usunięta.

Bibliografia

European Helicobacter and Microbiota Study Group. Maastricht VI/Florence Consensus Report: Management of Helicobacter pylori Infection.
American College of Gastroenterology. Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection.
World Gastroenterology Organisation. Global Guidelines: Helicobacter pylori.
National Institute for Health and Care Excellence. Dyspepsia and gastro-oesophageal reflux disease in adults.