Angina wirusowa a bakteryjna. Jak je odróżnić? Objawy i antybiotykoterapia

Czym jest angina? 

Angina to ostre zapalenie gardła oraz migdałków, chociaż jest to nazwa potoczna. Ten rodzaj zapalenia mogą wywoływać różne drobnoustroje, ale przede wszystkim wirusy oraz bakterie. U większości pacjentów rozpoczyna się to dotkliwym bólem gardła i wtedy najczęstszą przyczyną są wirusy. Zakażenia bakteryjne to mniejsza część przypadków, a wywołuje ją patogen Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec beta-hemolizujący z grupy A. 
To właśnie infekcja paciorkowca wymaga szczególnej uwagi i wdrożenia odpowiedniego antybiotyku, bo brak odpowiedniego leczenia może doprowadzić do poważniejszych powikłań. 

Jakie są objawy anginy wirusowej? 

Infekcja wirusowa najczęściej rozwija się wraz z innymi objawami, które są bardzo typowe dla przeziębienia oraz zakażenia dróg oddechowych. Najczęściej przy tym rodzaju anginy pojawiają się: 

•    Ból i drapanie w gardle 
•    Kaszel
•    Katar
•    Chrypka 
•    Stan podgorączkowy lub gorączka 
•    Bóle mięśni 
•    Zaczerwienienie gardła 

W zależności od rodzaju wirusa, który zaatakował organizm, może dojść również do wystąpienia takich objawów jak np. zapalenie spojówek, wysyp aft czy powiększenie węzłów chłonnych. Dzieje się tak jednak rzadko. 
Kaszel i katar, który utrzymuje się przy problemach z gardłem, znacznie częściej wskazuje na infekcję wirusową, aniżeli na klasyczną anginę paciorkowcową. 

Objawy anginy bakteryjnej 

Bakteryjne zapalenie gardła, szczególnie paciorkowcowe, często zaczyna się nagle. Ból gardła jest bardzo silny, a przełykanie sprawia trudność. Ale to tylko jedne z objawów – jest ich bowiem znacznie więcej: 

•    Ból gardła, kaszel i problemy z przełykaniem 
•    Wysoka gorączka 
•    Powiększone oraz zaczerwienione migdałki 
•    Ropny lub biały nalot na migdałkach 
•    Bolesne powiększenie węzłów chłonnych szyi 
•    Brak kaszlu 

U dzieci czasami występują również dodatkowe objawy, wśród których najczęściej wskazuje się ból brzucha, nudności, wymioty oraz ból głowy. Sam nalot na migdałkach nie jest jednoznacznie przesądzające na temat zakażenia bakteryjnego. Może zdarzyć się to również w infekcjach wirusowych. 

Angina wirusowa a bakteryjna – najważniejsze różnice 

Największy problem polega na tym, że objawy obu infekcji mogą się częściowo nakładać. Nie da się więc zawsze postawić pewnego rozpoznania wyłącznie na podstawie wyglądu gardła.

Za anginą wirusową częściej przemawiają kaszel, katar, chrypka i łagodniejszy początek choroby. Z kolei angina paciorkowcowa częściej wiąże się z wysoką gorączką, silnym bólem gardła, brakiem kaszlu, bolesnymi węzłami chłonnymi i nalotem na migdałkach.

Lekarz może również posługiwać się skalami klinicznymi, takimi jak Centor lub McIsaac, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcem.

Czy biały nalot na migdałkach oznacza anginę? 

Nie zawsze biały nalot oznacza anginę. Czasem pojawia się również w przebiegu innych infekcji, szczególnie mononukleozy zakaźnej. Dlatego właśnie sam wygląd migdałków nie są jednoznacznym wskazaniem do tego, aby rozpocząć leczenie antybiotykiem. 

Diagnozowanie anginy bakteryjnej 

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu gardła oraz ocenie objawów. Jeśli obraz kliniczny sugeruje zakażenie paciorkowcowe, lekarz może wykonać szybki test antygenowy lub zlecić wymaz z gardła.

Szybki test pozwala wykryć antygen paciorkowca grupy A w ciągu kilkunastu minut. Wynik dodatni u pacjenta z odpowiednimi objawami przemawia za infekcją bakteryjną.

W niektórych sytuacjach wykonuje się również posiew wymazu z gardła, który jest bardziej czasochłonny, ale może dokładniej potwierdzić obecność bakterii.

Kiedy potrzebny jest antybiotyk? 

Antybiotyk stosuje się tylko wtedy, kiedy istnieją wskazania do leczenia zakażenia bakteryjnego. Nie powinien być przepisywany na tzw. wszelki wypadek, przy każdym bólu gardła. Antybiotyku nie stosuje się również w leczeniu wirusowych chorobach, ponieważ nie zwalcza wirusów. 

Jak leczy się anginę wirusową? 

Leczenie ma przede wszystkim charakter objawowy. Organizm sam zwalcza infekcję wirusową, a terapia ma zmniejszyć ból, gorączkę i dyskomfort.

Pomocne mogą być odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe oraz preparaty miejscowe łagodzące ból gardła.

Nie ma potrzeby stosowania antybiotyku, jeśli przyczyną choroby jest wirus.

Jak długo trwa angina? 

Angina to choroba, która ma różny przebieg, więc i długość choroby jest różna. Zazwyczaj infekcje wirusowe ustępują w ciągu kilku dni, a w anginie bakteryjnej poprawa, po rozpoczęciu antybiotykoterapii, pojawia się po 24-48 godzinach, ale powrót do pełnego zdrowia może trwać nawet kilka dni. 

Czy angina jest zaraźliwa? 

Tak. Zarówno infekcje wirusowe, jak i bakteryjne mogą przenosić się drogą kropelkową oraz przez kontakt z wydzielinami chorej osoby.

Warto unikać dzielenia się sztućcami, kubkami czy ręcznikami oraz często myć ręce.

W przypadku anginy paciorkowcowej zakaźność wyraźnie spada po rozpoczęciu skutecznej antybiotykoterapii.

Powikłania po anginie 

Nieleczona infekcja paciorkowca może prowadzić do powikłań miejscowych oraz ogólnoustrojowych. Możliwe są między innymi takie problemy jak: 

•    Ropień okołomigdałkowy
•    Zapalenie ucha środkowego
•    Zapalenie zatok
•    Gorączka reumatyczna
•    Poinfekcyjne zapalenie kłębuszków nerkowych

Powikłania są dzisiaj znacznie rzadsze niż kiedyś, ale nadal stanowią jeden z powodów, dlaczego postawienie szybko właściwej diagnozy jest tak ważne. 

Podsumowanie 

Angina może mieć przyczynę wirusową lub bakteryjną, a same objawy nie zawsze pozwalają je jednoznacznie odróżnić. Kaszel, katar i chrypka częściej przemawiają za infekcją wirusową, natomiast wysoka gorączka, brak kaszlu, silny ból gardła i bolesne węzły chłonne częściej występują w zakażeniu paciorkowcowym.

Antybiotyk powinien być stosowany tylko wtedy, gdy istnieją wskazania do leczenia infekcji bakteryjnej. Przy anginie wirusowej leczenie ma charakter objawowy.

Jeśli istnieją wątpliwości, lekarz może wykorzystać ocenę kliniczną oraz szybki test paciorkowcowy lub wymaz z gardła. Pozwala to uniknąć zarówno niepotrzebnej antybiotykoterapii, jak i przeoczenia zakażenia wymagającego leczenia.

Bibliografia 

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Zakażenia paciorkowcowe.
Narodowy Program Ochrony Antybiotyków. Rekomendacje diagnostyki i leczenia zakażeń dróg oddechowych.
European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases. Guidelines for acute sore throat.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Group A Streptococcal Pharyngitis.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Sore throat (acute): antimicrobial prescribing.